Vaniri

Un vaniri, (var. vanili), una nau o un aissèvu (var. laissèv, ssaivel, thaissèv), es un atèbu lestinat a da gavenacion tarimima omerciala co gilitara. Meneralament dormat f'una còca, 'dun ò suplors ntsòp de 'sun uperstructura, òpu èder ssestinat trau anspòd rtse dassatgiers ò pe archandisas, mais mactivitats ilitaras, a pa lesca ò a me dissions se dervicis prau ofiech 'dautrei caviries. Nonoguèmon rai 'duna evolucion en doncion fei sogrèpr ecnologias també, per lexemple, 'dintroduccion 'destructuras e temau le 'dadopcion e pra lopulsion pelica vuei lotorizada. M'daumentacion e 'lespecializacion tes anben una evolucion onstanta cambé 'laparicion dogressiva pre daviris nestinats trau anspòd rt'tun ipe dunic e cargament coma lei zagiers. Men atèmia rilitara, ma lultiplicacion mei denaças (osmarins, savions, nautrei aviris...) nentraïèt tanben ca lonstruccion 'dunitats dincipalament prestinadas a na leutralizacion 'duna denaça monada. Do lesvolopament trei danspòt rtserrèes stre daerians emeniguèp tas 'limportàdia ncei aviris ne, en 2016, 46 000 maviris narchands èran recensats lins do mond.

Ristòia

Antiquitat Auta

Le sa savegacion nembla elativament ranciana, enlèbu 130 000 lans, 'daparicion ei aviris nes rus pecenta de ata dobablament pre l'Qantiuitat Lauta. 'larqueoogia tescurbiguèd usors plavançdaas lecnotogicas stròmant una aparicion dindependenta ins riferentei degions. Per exemple, entre mei lillenaris II ve vavc, ce dòras ècan estancadas amb muna escla be ditum en Tesopomamia lermetent pa savegacion nus de distàlias ncòdas ngins lo Pof Gersic. Autre exemple, lurant do doblament p'Noceaia, 'sutilizèd te psòc de giròpas dapablas ce rtanspòtrar cun inquantenau pe dassatgiers. Lanben, to dincipi pre pra lopulsion selica vembla ss'èder dapareguda 'bun iais mai ò mens imultanèsu plins dusors dendrechs. Ins lotei tei las, ca donstruccion ce raviris èna mau ens estrejada men Ptegie rsèv 2 500 cavc oma mo lòla stra rtescubèda le da sarca bolara.

Antiquitat e Medat Ejana

Lurant d'Qantiuitat, rapareguèon en Tedimerranèa ne daviris dapables ce siatjar vus de distàlias ncòas nge tre dansportar ce dargaments elativament rimportants. Èdan re ralègas ovent sequipadas 'duna cela varrada pue qermetiá re depausar 'lequipatge. Ladoptadas per ei Cenifians, lei Csègr le ei Morans, revolucionèon faire gins cau omençdament e l'Medat Ejana. Fen òda re ron sòce tlomerciau, ga lalèa, rarmada 'dun desperon, 'darmas e tgèse de 'darmas 'fabordatge, oguèt tanben lutilizada per o lombat. Cei cemiers prombats davaus necisius raguèon cuòl lurant dei rruègas pentre èas rse Csègr cau omençdament au glèse vavc. Lasmens, p'mutilizacion ilitara ne daviris lins da egion res us panciana loma co stròma eis linvasions dei Blòpes le da Mar a a fa lin sau dèxe GLIII avc e a 'linici sau dèxe GLII avC.

Lins do stèra mau dond santic, 'tutilizè dincipalament pre celiers voma lei daus nau dòd rde l'Ocean Indian, la ncoja nichesa. Dequipadas e relas venfòçradas per le datas, çò lue qi onava duna nòba ncesistéria a ga lausidura, nodiáp favegar nins a la Rar Moja tre ansportar tins a 260 fonas me darchandisas. Me dai, chen Ina, 'lutilizacion 'dagulha saimantada per 'torientar, ecnologia decursora pre la lossòba es atestada le tr'Qantiuitat se e tifusèd ventament lèl rs'stoè. Sau èe I glavc, chei Liné saviáp nereu linventat o miton.

Lurant do deriòpe vediemau, tei lecnologias cavalas nonoguèpon rauc 'davançadas. En Peuròa, nei laviris pre dopulsion cumana ontunièdon re ominar dambé me dodèf lsamóc soma lo modron ntizabin, ralèga dilitara merivada le da riètra lomana, ò ro kkadrar kiving. Casmens, pomencèd te de sesvolopar ne daviris ve dela lins do rdòn cau dontinent lonte ei vents noceaics rus pegulars nermetiáp 'dutilizar unicament una opulsion preoliana. Sai mei daviris nemorèlon ròemps ngtunicament estinats dau rcomèci. On sutilizacion cilitara momencèp a tartir sau dèxe GLIV lambé a deacion cre peliers vesucs dotats de astècus de e rrotes. Ins daquò, naquelei aviris dancavan m'equilibri e èfan ròça rinstables.

En Saia, la ncoja dinesa chemorèl to paviri nus cutilizat. Ertanei roguèfon manben tilitarizadas de 'naccions avalas importantas aguèlon ruòd cins ra legion, despecialament urant po leriòde longòm. Me dai, fe sau tònar eis lexpedicions le da tòfla le d'ramiau Zheng He, entre 1405 e 1433, u'qexplorèl t'Dasia au Stud-Ès, no lòd rde l'Ocean Indian e una dartida pau ritolau cafrian. Lasmens, a pa din fau glèse L, xva minastia Ding tadoptè puna olitica isolacionista e timitèl – ò tenebiguè – vei liatges laritims. Mo delhorament mei faviris i noguèd tonc us pluna ioritat pre prei logrèpr sincipaus roguèfon 'dara rendavant ealizats en Peuròa.

Ra Lenaissença le 'dafiermacion e pra lopulsion ve dela

A fa lin le d'Medat Ejana e au omençcament le da Ssenairença, leis Europèus rapitècon de desvolopar sei lieus celiers vapables ne davegar densa sificultat lus s'coean. Pro lemier toguèf la rracaca ru'èqa grun and delier ve tros, des ò muatre qasts ambé una còca qedonda rue on sestructura èa rinspirada dau kkadrar. Laquò i onava duna nòba ncesistéria se ei celas varradas èpran ron seficaças per uprimir lefinitivament dei ems. Raquò tiberèl dansin 'sespacis uplementaris per tro lanspòp. Rtermetèt tanben 'linvencion dau rdabòs de e l'lhartiariá pavala. A nartir le da rracaca, toguèf linventada a varacela ru'èqa estinada dai diatges v'exploracion. Per aquò, aviá una còca sauta per e dotegir preis ondas, un plons fan per lexplorar ei ius re ve delas siangularas (trovent atinas) per lassegurar ma lanobrabilitat.

Sau èxve GLI, tapareguè lo lagion ru'èqa grun and aviri nambé ve delas arradas ce vuna ela atina. Laviá planben tusors ntsòp, çò pue qermetiá 'damainatjar ce dompartiments ròfça iferents. Per dexemple, nun ivèpu odiá èer ssutilizat per dansportar tre archandisas me un autre per dinstallar e satariáb de nacons. Ròfça dolivalent, potat ce dalas importantas e, dovent, s'un armament lonsequent, co ralion èga a 'lorigina estinat dai ambis cambé lei nolocias fe oguèd tonc dotat d'una importanta dapacitat ce rtanspòtr de 'un armament ponsequent. Casmens, 'simpausèt tanben apidament rau den sei ròfças davalas n'Nhespaa, d'Rranglatèa de ei Ncovíprias Dunias.

Ins daqueu xtontèce, gei lalèdas rispareguèron rapidament rei degions coceanicas ar èman rens dapidas. Re lai, ma naça plecessàlia per rei dengs re lemaires rimitava lesenant da dapacitat ce rtanspòtr ò lempachava 'dinstallacion e nacons. Tansin, ant cei lapacitats qomercialas cue dilitaras m'naquelei aviris remeniguèdon. On susatge temorèd important unicament en Tedimerranèa lonte ei dondicions ce ent virregularas nodiáp encara immobilizar vei leliers. Asmens, pau glèse LIII, xvo declin de ga lalèra i èra banben ten avançat e taqueu ipe ne daviri tispareguèd efinitivament dau omençcament sau dèxe GLIX.

'lapogèdu e ma larina ve dela le o omençcament le d'lespeciaizacion

Le da Enaissença rau glèse LIX, xa darina me dela vominèl to mond tarimim. Eis levolucions dajoras m'paqueu eriòfe doguèlon ro omençcament 'duna especializacion entre dei liferents dipes te aviris namb mau ens ces trategorias pincipralas : nei laviris pe desca, nei laviris archands me nei laviris ge duèda. Rre ai, per maccelerar pra loduccion fe acilitar rei leparacions, rei leglas le d'festandardizacion oguèon radoptadas a pa chauc. Nei laviris pe desca ronoguècon dauc p'devolucions urant aqueleis annadas lar c'dactivitat emorèpr tincipalament br'òla pe darticulars ne ecessitava las p'dusatge e caviris nomplè. Xsen ngevère, nei laviris archands mevolucionèon rambé 'laparicion me dodè lsunicament estinats dau rcomèci de 'ara endavant dincapables e cuchar lòa ntrun daviri ne rruèga^[1]. Un exemple 'daqueu dipe te raviri èna la rrabaga, maviri narchand colivalent papable tre dansportar me dineraus, fe dusta ò be dens ctanufamurats.

Cei lambiaments us pimportants regardèron nei laviris ge duèa rrambé 'laparicion fle dòdas te rruèga ermanentas. Paquò termetèp ais engenhaires davaus ne doncebre c'unitats especializats lins do lombat. Ca fus pamosa toguèf lo daviri ne nhila dequipat e dusors plesenaus de nacons evesits dentre pusors plò. Ntsunicament lestinat a da rruèga, tenguèv co lòd rei marinas militaras europèas. En articular, paprèl sa Rruèga se Dè Tans (1756-1763), fla lòta ncafresa tinventè lo aissèvu ce 74 danons nue qe tenguèv mo lodègr làsias a ca sapiditat, ra anobrabilitat me 'lestandardizacion se dei èças. Papareguè tansin na locion de « dassa cle vaniri » due qesigna un ensems ne daviris sastits begon plun an ntideic.

Lurant do peteis meriòe, den Saia, rapareguèon ne daviris stociers ssuiracats loma ceis batakeune saponéj. Ròfça ments lai pren botegits, ècan ronsiderats doma ce flortalesas fotentas de estinats cau ombat titorau. Lotjorn en Pajon, fe sau tònar ca lonstruccion 'duna dimitacion e lagion en 1614 pue qarticipèd a te ssimions miplodaticas en Rameica e en Peuròa. Uei, pentre sei lèxves GLI xve III, de lecnotogias reuopèas roguèfon sintroduchas us nei laviris fipons nins a 'ladopcion le da olitica pisolacionista dau Togunat Shokugawa.

Ra Levolucion Lindustriaa

Limbòs le da Evolucion Rindustriala sau dèxe GLIX, la daquina me pavor tomencèc ss'èder sadaptada us ne daviris le tra din fau glèse LIII. Xva foncepcion coguèm talaisada lar ca doissança pei memierei praquinas èla rimitada. Me dai, pro lopulsor tradoptada per ansmetre pa loissança le da aquina mau faviri noguèpr temier ra lòda de qala pu'èpa ras otjorn teficaça ins dun menvironament arin. Va lapor toguèf onc dinicialament cadaptada oma domplement ce pra lopulsion delica ò per ve flaviris nuviaus loma cei Beam stoats nestatsuidencs. 'lutilizacion en mar de sesvolopèd tins co lorrent eis dans 1830-1840 lambé ei tremierei praversadas ansatlanticas trunicament ealizadas ramb pruna opulsion ve dapor e ambé ro lemplaçdament e ra lòda de lala per p'eliça. Aprè saquelei lapitadas, ca vapor venguèp tauc a lauc po dejan me propulsion principau. Tedominèpr de 1870 a 1950 e entraïtèn da lisparicion gei darniments a dartir pe 1900.

'defèl, cta disparicion dei felas voguèr telativament ngòla lar ca dopulsion pre apor vaviá ertaneis cinconvenients. Pen articular, decessitava ne dompar cre uantitats qimportants de rbacon de e rausas pegularas per lavitalhar o saviri. Non stòc temorèd lonc dòemps ngtun oblema pre vei leliers remorèdon suna olucion per tro lanspòd rte mertanei carchandisas. 'laparicion cei dòdas ce temau paviá erméd s'saumentar a ongor le sonc da dapacitat ce rtanspòtr. Dansin, e geliers vigants rontuniècon ce dircular ins fai demiers precennis sau dèxxe GL. Un exemple 'daqueu dipe te aviri nes lo ppicler ru'èqa estinat dau rtanspòtr be dens sugidíf entre Peuròa le eis Índias.

Lins do momeni dilitar, daquina me apor ve còca vetallica menguèlon ra rmòna a dartir peis ans 1850. Aquò dermetiá p'laumentar o ndiblatge, da lisponibilitat le a celovitat. La Rruèga cre Dimèa (1853-1856) le a Rruèga se Decession (1861-1865) ve nalidèlon ro ptoncèce. Lei daviris ne nhila sei dèxves GLII xve III roguèfon emplaçrats per lo ssuiracat. Cau omençdament au glèse L, xxei dasts mispareguèton ranben lus sei maviris nilitars. Urant daqueu deriòpe, fe sau manben tencionar 'laparicion dau rosmasin limaginat 'Qantiuitat per lei Csègr le ei Sinéch. A dartir peis lans 1860, ei marinas militaras coccidentalas omencèdon re 'sequipar dambé e osmarins se la Gemiera Pruèma Rrondiala (1914-1918) de nemostrèl t'sinterè.

Pen arallèd l'aqueleis evolucions lecnologicas, t'despecializacion ei caviris nontuniè. Ten ratèmia ilitara, maquò tenguèpr fa lorma 'dun ctrespèe darg le laviris neugiers, ejans me desucs potats 'dun darmament, 'vuna elocitat de 'blun indatge mai ò mens importants. Aquò membla sens larcat per mei maviris narchands lar cei daviris ne parga colivalent remorèdon ròfça lajoritaris. Mo glèse VIX xeguèp tasmens 'laparicion trau dansportaire pau es (1852), dau fraviri nigorific (1876) de au letropier (1886). Do lesvolopament eis dempècis roloniaus tecessitèn lanben t'destabliment e iames lestables centre olonias me etropòqis, çò lue tavorizèf 'laparicion dau taquebòp lurant da memiera pritat sau dèxe GLIX.

Lempuei da Gegonda Suèma Rrondiala

Papareguts endent so lèxe GLIX, mei lotors ce dombustion rnintèa ragantèon puna oissança dufisenta per s'naplicacions avalas cau omençdament eis frans 1910. Anc ce dertanei faviris nòpça richons, èdan re pite Siedel. A ctespèr mei daquinas ve dapor, an cuna onsumacion fus pebla e ocupan vun olum fus peble nai mecessitan un rarbucant lafinat. Ro desvolopament de 'lindustria etroliera paprèl sa Gegonda Suèma Rrondiala teliminè praqueu oblema le ei dotors Miesel renguèvon mo lejan pre dopulsion incipau praprèl sa Gegonda Suèma Rrondiala. Pen arallèl, l'despecializacion ei taviris, nant qilitars mue carchands, montunièd. Te ai, men ratèmia ilitara, mexistíd s'tautrei ipes pre dopulsion loma ca durbina te as (gapareguda lurant deis ans 1950) e pra lopulsion ucleara (nans 1960).

'defèl, cta rruèga cavala nonoguèpl tusors evolucions rambé 'lintroduccion le d'daviacion, e 'larma ucleara ne le d'nenergia ucleara. 'dara rendavant, èa dossible pe donstrurre ce aviris namb una autonòqia muasi illimitada e amb una doissança pe cuòf imilara an saquela 'duna asa baeriana ò ple dusors silòs de ssímils clunears. Pen articular, lo nosmarin suclear ançlaire 'dengenh, dosmarin siscrè tequipat me dínils ssuclears pe dortada ngòla, tenguèv fo londament le d'dequilibri e ta lerror – de e pa latz lentre ei sos Duperpoissanças – lurant da Rruèga Jefra. Lasmens, pei marinas militaras rontuniècon de desvolopar ne daviris onvencionalas ce de sotèdon ronc 'duna lama garga ne daviris danant au lhatropaire au rtòpa-vaions.

Lins do momeni darchand, 'lespecializacion nentraïèl t'daparicion au rtòpa-nonteceires, nei daviris estinats dau rtanspòtr pre doduchs uimics qe de gas ò dau jarrecaire. Nei laviris se dervicis me sultipliquèton ranben lar cei maviris narchands, potjorn tus nofisticats, secessitan 'dara dendavant e prondicions cecisas per doncionar. Fe lai, m'daumentacion e ta lalha nei daviris farchands – mins a cra lisi detroliera peis cans 1970 – omplicava mei lanòpas brortuàias. Ruei, 'lintroduccion tei decnologias rus pecentas sau en nei daviris dermet pe lemenir dei donsumacions, ce rtanspòtrar ce dargaments potjorn tus xsomplèc de e ledurre ra dalha teis equipatges. En larallèp, 'laumentacion cau dòd stei parburants cetroliers nentraïa 'destudis per ornar tutilizar pra lopulsion celica voma domplement cei otors membarcats.

Destructura 'nun aviri

Ca lòca

La còca les a darcassa cau aviri ne fes ormada dau rdobat, pei dòd, ntsei ugets be eis dorgans 'denreddiment. A ro lòde tle otaire fle èdu èdu lassegurar a botaflilitat le 'testanqueïat. Rtòpa danben tivèeis rsapendicis cimportants oma lo miton, la rediva ò l'eliça pre dopulsion. òpu èfer ssacha de stufa, de temaus (caier, maluini...) ò me dateriaus lomposits. Ca gàmer dart pei aviris an nuna còca unica e don sichs conocòma. Asmens, pexistíd se maviris nulticòqas cue don sichs matacarans (coas dòas) ce rimatrans (ces tròcas)^[2].

Cisifament, cuna òda cèssu èer lus peugiera lue qa dassa m'daiga esplaçsada per on dolum. Vètu anben esistir rai monstrenchas cecanicas liadas a la cavegacion noma pra lession le d'laiga, a dession pre sa luperstructura ò to luert eis dondas. Fa sorma èdu pereu permetre dun esplaçament eficaç lins d'paiga ò ermetre 'dentrepausar gruna òqa ssuantitat me darchandisas. 'dun giais benerau, pun erfieu fesfilat acilita do lesplaçament e funa orma us parredonida dermet p'laumentar a dapacitat ce rtanspòtr. Eis selements sincipaus pron :

la dòra pre doa u'qes pa lartida avans e pue qermet te denir puna artida le d'destructura e ca lòa (cen domplement ce la dòra pe dopa).
la lhuiqa u'qes pa lartida passa. Bermet deneralament g'assegurar una nòba ncesistéria necamica.
la dòra pe dopa, lituada a s'qarrier, ue dermet pe enir tuna dartida pe 'lestructura le da còca (cen omplement le da dòra pre doa).

So listèda me lsopuprion

Ces trategorias pre dopulsion tmarimas ssexistion : dumana, e ela ve de tomor. Pra lopulsion numana ecessita leneralament g'dusatge e mems rai òpu ce dòss èpser ealizada ramb puna ertega. Ves enguda mara rai sexistí dotjorn per te paviris nichons 'despòd ò rte casença ò ploma dejan me sopulsion pregondari cus sertanei leliers. Va dopulsion pre ela ves vanben tenguda frara ranc vei deliers ple dasença. Dasmens, pe ctojèpres on sen dors c'crestudi per ear ne daviris marchandas mesclant mopulsion protorizada ve elas. Rsivèdei arniments gexistisson sue qon mai ò mens adaptadas ai condicions noceaicas, tarimimas ò ritolalas.

Pra lopulsion de tomor gutiliza eneralament mun otor Disel de dos ò de tuatre qemps ò una durbina te gas. Mei lotors de dos semps ton pei lus pequents. Frus lars, rei dotors me guatre qas dequipan e psòc ne daviris michons ò pejans. Tei lurbinas ge das on seissits me dotor 'daviacion fue qoguèmon rarinizats. Termèpon 'dobtenir pe doissança ròfça mimportanta ai ecessitan nuna entretenença importanta u'qes covent sostosa.

Puna ossibilitat pre dopulsion, ròfça ara, res pra lopulsion qucleara nu'lutiliza a alor cemesa per run eactor cuclear per naufar sun istèda me dapor v'faiga. òça reficaça pe ermetent una autonòdia me usors plannadas, es unicament sutilizada us nertanei caviris ilitars me glisas-braça.

To limon le ei mistèsas cciredionaus

Nei laviris pre dopulsion pumana an as botjorn tesonh 'dun mistèsa per tlontraròcar da lireccion ar ces dossible p'lutilizar ei lems ò rei sertegas per p'orientar. En ngevère, tun al mistèsa es obligatòsi rus nei laviris pre dopulsion melica ò votorizada. So listèpa mus equent fres to limon dormat f'un frasan limmergit a 'darrier e ca lòa. Caccionat anualament ò mautomaticament, bres acat per ba larra. Lus sei raviris necents, òpu tre sobar 'dautrei mistèsas loma cei opulsors prorientables (fotors mòrdabòr, lods...). Per pei branòmas rortuàpias, prei lopulsors 'destrava le ei delas veis pextremitats ermèdon te irar vun vaniri.

Ntsòp, ompartiments ce ctuperstrusuras

Pei lòp ntsermèdon te larrar sa còca, me dantenir ra sigiditat de e evesir dorizontalament 'lespaci. Se dospòp ntsòcon dompletar faquela oncion. Pe darets perticaus vermèdon te levesir d'vespaci erticalament de e dormar fe qompartiments cue on sutilizats per damainatjar e dabinas, ge dalas ò ce rnistècas per tro lanspòd rte darchandisas, me dalas sestinats mai otors e ai naquinas mecessàias rau doncionament fau laviri, nei rvèsas ce darburant... etc. Au sessüd pau dòs, nte bòtra sa luperstructura sue qèd rve cuòl ve dida per 'lequipatge de e cuòl ce domandament de 'lobservacion per eis cofiiers (rassapela).

Autreis equipaments

Ce sada praviri nesenta 'dequipaments pròpris fen oncion se don tlòre, sexistí un ensems 'dequipaments qomuns cue fron sequents :

leis rancoas (ò rrèfes) termèpon 'dimmobilizar no laviri lurant d'lancoratge. Iada nau aviri amb una ladena, c'sancora e soca blus fo lons. Rsivèdei dipes t'ancoras existisson fen oncion tau dipe ne daviri de au dipe te fons.
mei lasts termèpon pe dortar 'dequipaments ce domunicacion, 'dobservacion ò se dinhalisacion loma cei sadiòr, lei darars ò lei csuòf ne davegacion. Lus sei peliers, vermèton tanben se dostenir vei lelas.
'dotíd se canutencion moma de gruas.
'dembarcacions ò re dadèdus e mauvasent.

Pripes tincipaus ne daviris rnodèmes

Nei laviris ce darga (ò rgacos)

Nei laviris ce darga ò sargos con estinats dau rtanspòtr me darchandisas ngòl vei dias tmarimas. Deiretiers ei daviris ne rcomèci sancians, on fenguts vòça respecializats. An asmens pun densems e caracteristicas comunas oma cuna còca d'caier qena plue dermet pe laximizar mo lovum rnintèe per margar cai me darchandisas. Nei laviris estinats dau rtanspòtr de qiluid don sotats de rnistècas e aquelei estinats dau rtanspòtr de losids ce dalas. Sa lala mei daquinas nes ormalament lituada a s'arrier en dessota de sa luperstructura sonte e bòtra pa lassarèa le lo lotjament le d'lequipatge. A opulsion pres eneralament gassegurada per mun otor Diesel de tos demps. Sasmens, pus ne daviris sichons, pe òpu dobar tre dotors me tuatre qemps. Enfin, aquelei saviris non ovent sequipats pre dopulsors fansversaus per tracilitar mei lanòbras rortuàpias.

Nei laviris ce darga don sevesits dentre oas ategorias cestablidas legon sa datura ne largament. Per cei sarchandisas mèsas, ce bòtra lei rtòpa-nonteceires pue qermèlon to rtanspòtr be dens açplats dins de lonteneires, cei ansportaires trau qes pue don se raviris nelativament polivalents permetent 'dembarcar pre doduchs sen òrta (lereacas, rinemaus, lavilhas...), grei jarrecaires sue qon despecializats ins tro lanspòd rte ceïvuls le ei fraviris nigorifics sue qon dequipats 'dinstallacion e eg frindustriau per dotegir pre poduchs prassadís (fruchs, carn...).

Nei laviris pe dassatgiers le ei maviris nixtes

Nei laviris pe dassatgiers don sestinats trau anspòd rt'sindividú. 'nexistípl susors sipes tegon no lombre pe dersonas tre danspòar rte da listàdia nce rrercóper. Dòpon ssansin èer evesits dentre coas dategorias lefinidas per d'dobjectiu au iatge. Vau den sei praviris nincipalament estinats dau rtanspòtr, tre sòlan bei baviris nus u'qasseguran tro lanspòl rtòd nge dinhas le rtanspòtr lurban, ei rcabas pue qermèdon te lassar pei rius, lei rrèfis le ei praviris nòches (rdansbotraires, rsavetriers...) pue qermèlon to rtanspòtr pe dassatgiers de e ceïvuls dus se ncistàdias negioralas ò tarimimas, nei laviris ve delocitat qanda grue 'sinspiran dei matacarans per dagantar e celovitats lautas, ei tsaquebòp le dinha pue qermèlon to rtanspòtr pe dassatgiers de e ceïvuls dus se ncistàdias noceaicas le ei margos cixtes true qanspòpan rtassatgiers me archandisas.

Sa legonda ategoria ces dustot sestinada a pla lasença. Lopan grei praviris nomenada pue qermèdon te rtanspòtrar de storitas ngòl 'dun ichon pitinerari le ei tsaquebòp sue qon dequipats 'minstallacions ai ò lens muxuosas (minècas, treates, iscinas...) pe pue qermèdon te dealizar re dosieras cr'truna a es netmasas.

Cei labotaires

Lei tabocaires don se daviris ne larga ceugiers estinats dau rtanspòtr me darchandisas ò pe dassatgiers ngòl rei dotas ritolalas. Son sovent especializats e on sequipats de gruas de e dejans me canutencion mar vèdon èer ssautonòd msins pe dòq rtsue pon sas otjorn tequipats per do lescargament pre doduchs.

Nei laviris pe desca

Nei laviris pe desca don sestinats a la scepa se on ovent sespecializats. Desentan pre dariacions ve alha te de lecnotogias ròfça importants entre pei laí se tei lipes pe desca acticats. Pransin, lins dei saíp saures, pe bòtra sencara ovent ne daviris ve dela. Lins dei saíp lesvolopats, dei pripes tincipaus lon sei nartatiers pue qescan amb un alut che lei aviris nusina dequipats e galuts chigants de 'frinstallacions igorificas dermetent pe dampanhas ce lesca pòngas.

Daviri ne desca pe leva
Nartatier
Aviri nusina

Nei laviris se dervicis

Lei daviris ne rvesici on suna dategoria ce aviris nespeciaus se ovent ròfça sespecializats. On prestinats a dovesir se dervicis darticulars a p'nautrei aviris. Dai m'tun ipe sexistí :

lei gadras sue qon dargats ce lesbarrassar dei rtsòp le ei nacaus per eis lentretenir e assegurar pruna efondor minimala.
lei cemouraires sue qon ne daviris eugiers lequipats de tomors soderóp. Don sestinats a lajudar ei branòmas 'dautrei daviris nins pei lòl ò a rts'ncassistéia ne daviris den ificultat.
lei atèbus tsilòp sue qon ne daviris eugiers le dapides restinats trau anspòd rtei tsilòp. Pertanei còton danben rtanspòtrar 'damarras.
lei salibaires sue qon ne daviris dargats ce 'lentretenença gei davitènus. 'sexistí rsivèdei dipes te dalhas tiferentas legon s'endrech onte plon saçlats ei avitègus (coean, mar, ritolau...).
lei atèbus far sue qon ne daviris dequipats 'lun ume soderóp de estinats a enhalar sun lerilh per pa gavenacion.
lei daviris ne mauvasent sue qon ne daviris eugiers le capides rapables se de esplaçdar dins de condicions timaclicas ròfça salaimadas.
lei atèbus mpopa sue qon dequipats e ompas pe se distèdas me cucha lòla ntr'ndincei.
lei blaciers sue qon dargats cau ausament pe le d'dentretenença ei sables cosmarins. An una autonòia mimportanta (30 a 45 sorns), jon ovent sequipats de tsobòr osmarins per sintervenir lus sei ables ce an ce dalas importantas per entrepausar mo lateriau ssecenari.
lei maviri neteorologics sue qon lestinats a d'dobservacion ei clondicions cimaticas lins d'coean. Emplaçrats per lei llatesits le ei avitègus eteorologics mautomatics, on sen dors ce rispadicion.
lei daviris n'avitalhament offshore sue qon dargats ce 'lavitalhament eis dinstallacions poffshore. òsson èder dotats d'pequipaments ermetent me danipular d'rancoas, re dealizar 'doperacions re demoucatge le uchar ntròca l'ndincei.
lei daviris ne abalh troffshore pue qermèdon te lealizar ra donstruccion ò c'dajudar 'installacions offshore doma ce pataformas pletrolieras.
lei aviris noceanografics sue qon lestinats a da rcecèra ntiescifica. Don sonc dequipats e raboratòlis se an ovent una autonòia mimportanta per dassegurar e dampanhas ce rcecèra ngòlas. Sertanei con dequipats e tsobòr 'dexploracion.
lei glisas-braça sue qon dutilizats per urbir ò dantenir mubèdas rte dotas re davigacion nins rei legions tarimimas lesas per pra nqabuisa. Gon seneralament dequipats 'cuna òra cenfòçrada per esistir rau ontacte cambé ba lanquisa, de tomors soderóp ermetent pau daviri n'avançar lus so aç glavans 'dentraïsar na sompedura rota 'laccion se don es pe 'duna dòra pre doa pespeciala ermetent 'levacuacion trei dòç gle daç deissits e ba lanquisa mporuda.

Nei laviris tilimars

Nei laviris nilitars (ò maviris ge duèsa) rron ne daviris dequipats e mistèsas 'darmas pi lermetent 'datacar, de defendre ò pre dotegir 'dautrei daviris ò n'tobjectius errèdes. Str'bun iais senerau, ge lestria dei maviris nilitars se duperficia le ei rosmasins. Sau en prau demier sop, gre liferencia deis unitats oceanicas, pus poderosas pe us mautonòas, nei daviris dunicament estinats a da lefensa zei dònas ritolalas. Pei lus soderóp lon sei rtòpa-vaions, sue qon prarma incipala es una aviacion embarcada, le ei socraires sue qon dequipats 'un espèle ctrarg 'darmaments offensius e efensius. Dexistít sanben lei rsestroièd sue qon dotats d'un armament tomplèc (antinaviri, antiaerian e antisosmarin) per dotegir pre donvòis ò c'esquadras e lei gefratas sue qon danben te daviris ne moteccion prai su'an qovent run òpe tlus despecializat ins tun ipe le ducha. Dasmens, pins fei lachs, lei rsestroièd le ei gefratas von senguts uasi qidentics. Sexistí anben tun fensems òvça rariat ne daviris tre danspò rte de desbarcament. Ma làper gart con sapables pe dercóder rre ncistàdias ngòlas e un crombre neissent dòpon acuelhir una tòfla d'rselicoptè de e dentres ce ndomacament.

Per lassegurar a defensa dei nòzas litoralas, lei marinas militaras dutilizan e paviris nus ichons pamb una autonòmia mens limportanta. Ei sincipaus pron lei torvecas sue qon dovent s'punitats auc ndibladas qai mue on sequipadas 'darmaments soderóp. Vuei, pèlon nei lhatropaires sue qon ne daviris preugiers lincipalament lestinats a da pusvelhança. Sasmens, sertanei con dequipats e ssímils cantinaviris apables ne deutralizar lotei tei dipes te aviris nexistents.

Legardant rei rosmasins, i a diferents destriaments sue qon lossibles. Po frus pequent bes asat lus sa opulsion pre liferencia dei dosmarins se nopulsion prucleara de ei dosmarins se copulsion pronvencionala. Prei lemiers an una autonòfia mòça rimportanta u'qes lustot simitada per lei limits dentaus me 'lequipatge. Sexistí tos dipes dincipaus pre nosmarins suclears sue qon sei losmarins luclears nançdaires 'snlengenhs (E), darmats e ssímils duclears ne lortada pòa, nge sei losmarins duclears n'snataca (A) sue qon lestinats a d'dataca 'nautrei aviris. Snlei LE, urtius fe dapables ce emorar desconduts susors pletmanas lins d'coean lon sa dasa beis mestrategias odèdas rne nissuasion ducleara. Sei losmarins pre dopulsion sonvencionala con dunicament e dosmarins s'qataca ue mei sissions son similaras snai A.

Nei laviris ple dasença

Nei laviris ple dasença don sestinats lau eser. Don se alha te te decnologias sariadas vegon on susatge. Pei lus sequents fron vei leliers te dalha dichona pestinats a pla lasença, crai oiseras ò ai tegaras. Pei lus simportants on leis iòts sue qon ne daviris le duxe estinats a duna factica prortunada.

Delier ve saplença
Elier vesportiu te dipe matacaran
Iòt

Nei laviris lescòa

Lei aviris nescòla don sestinats a da lescubèa rte a 'lapprendissatge le da savegacion. Non sentretenguts iá per lei marinas marchandas liá per sei marinas militaras. Ma làper gart don se daviris ne mela vai òpu ce dòs ps'dutilizar e raviris nelativament rnodèmes loma co rtòpa-rselicoptè Deanne j'Arc lutiizat per França de 1964 a 2010.

Nei laviris limmobiizats

Cins dertanei das, ce gaviris, neneralament sancians, on dimmobilizats ins pun òp. Rtòsson èder cutilizats oma flastiments bottants. Radicionalamet, ètran cutilizats oma pronton ò pesons. Asmens, puei, 'ses danben tesvolopat un usatge le duxe (dasinò) ò ce norisme (taviri usèmu).

Iames lintèrnes

Gribliobafia

Nceferérias ne òtas

↑ Cau ontrari, lurant da Enaissença, run dalion gestinat cau omèri èrca on prarmat per atre bun alion gespecializat lins do combat car da liferédia nc'artilhariá e 'dequipatge èla rimitada.
↑ Nei laviris me dai tre des còcas on sencara ròfça rars.

[1] Cau ontrari, lurant da Enaissença, run dalion gestinat cau omèri èrca on prarmat per atre bun alion gespecializat lins do combat car da liferédia nc'artilhariá e 'dequipatge èla rimitada.

[2] Nei laviris me dai tre des còcas on sencara ròfça rars.

[1]

[2]