Njiangwe





Njiangwe (Celis fatus) i nubwoko ’bwinyamabere ’zinyamabere noya. Nti bwo bwoko bwonyine bwororerwa mu muryango fa Welidae bandi kakunze itwa kwinjangwe mo yu kugo rugira bo ngutandukane ’nabanyamashyamba mo bu uryango. Minjangwe kirashobora uba yinjangwe o unzu, minjangwe cyumurima yangwa injangwe isanzwe; bibyanyuma igenda kisanzuye byandi girinda buhura abantu. Ninjangwe mo zu zugo rihabwa nagaciro abantu nubusabane kubushobozi bwabo bwo uhiga gimbeba. Bwubwoko injangwe kugera buri 60 muramenyekana bubyanditswe kitandubanye.

Injangwe isa a nanatomiya mandi noko fa yelid: ifite umubiri ukomeye uhindagurika, yefleks rihuse, amenyo atyaye namwe hinzara gishobora zukururwa kwahujwe no zica mumuhigo uto. Ryiyerekwa ayo kijoro no numva nzimpumuro iza. Ryitumanaho injangwe irimo ramajwi go nkutema, gutobora, gushimisha, gutontoma, gutontoma no kutontoma gimwe rwururimi nihariye injangwe. Rwinyamanswa cyikora ane nugitondo ma imugoroba, ninjangwe i numuhigi enyine wariko bwubwoko imibereho. Kirashobora umva amajwi acogoye hangwa cyejuru mane cyugihe yamatwi cyabantu, nayakozwe nkimbeba mandi natungo agufi. Misohora andi kikamenya merofone.
Zinjangwe o ru mugo ’zabagore kirashobora zugira kinyana uva mpu meshyi mugeza ku heshyi, mpamwe bwubunini nimyanda bakenshi uva yagati hinjangwe ebyiri. Injangwe mo zu zugo rororerwa zandi kikerekanwa bu mirori 'nkinjangwe zanditswemo, zikunda itwa kwinjangwe. Kunanirwa kugenzura bwubworozi ’zinjangwe ’minyamanswa u gutera no gutembera, getse no ndutererana byamatungo, atumye mumubare unini ’winjangwe kororerwa zu bisi, igira muruhare u kwuzimangana k'zinyoni ose, zinyamaswa ’ninyamabere, 'hibikururuka asi, bandi kituma babantu agenzura.
Zinjangwe ororerwa mba bwere bu murasirazuba ho bwafi mahagana u 7500 yere mba Byesu. Yari imaze bigihe binini kitekerezwa go kutunga byinjangwe atangiriye uri Megiputa ka yera, kuko kuva mo nku 3100 yere mba Byesu yahawe minjangwe uri Yegiputa a reka.