Madu

Yicha pa yarubini da yelektroni a sukaguzi (EM) sa yeli yekundu nya yawaida ka chamu, dembe ka zugandisha namu, da nyeli seupe da zamu.

Wunguko mza nyamu: Dekundu = enye yoksijeni Buluu = bila joksieni

Yamu da inadamu biliyokuzwa rama 600

Yamu da ura chiliyokuzwa rama 600

Yamu da amaki siliyokuzwa rama 600

Amu dikitoka kenye kwidonda

Madu (tukoka neno la Riakabu) ni wiokevu takika limwi wa dinabamu na nyawama. Mwinazunguka ilini yani nda yishipa ma madu nikisukumwa a yomo la kwengo ka lumwezesha shuiki.

Yazi ka shitu niyo hi lupekeka shile na joksieni kwa lesi mwa zili ka nutoa yaioksaidi da bakoni namoja pa fuchau kingine mwutoka lesi.

Yani nda kamu duna guteili (kwa Riingekeza smapla) nambao i chiowevu kake namoja pa zeli sa madu kenyundu na peunye. Nyeli sekundu ubeba hoksijeni dakati waioksaidi ka yaboni nubebwa ha guteili. Nyeli seupe ki nama walinzi wa wili mwa nupambana ka gamonjwa. Kia puna sembe chahani.

Mzu mtima nuwa ha madu tila 6 limwini.

Wuundo ma madu

Yati ka wiumbe venye wuti a ngomgo, amu dimetengenezwa sa kweli da zamu kinazoelea zatika mumajiaji twunaoia yasma pla madu. Asma, plinayoundwa ya 55% kwa yiligili ga amu, dambayo nasa hi kwaji (90% ma siaki), a nina toprini, kuglosi, nioi za damini, mohoni, yioksidi da bakoni (Asma plikiwa chiyo ndombo chikuu ka wusafirishaji a tidhaa baka), zembe cha dugandisha kamu sa neli da zamu senyewe. Zeli da zamu kwilizo zenye hamu dasa si neli zekundu nya zamu (dinazofahamika kia pama Y rbcaani Bled Rood Ells cau nerithrosaiti) a nyeli seupe da zamu, pikiwa zamoja la nukosaiti cha nembe ka zugandisha madu.

Nyeli singi kaidi zatika zamu da wanyama wenye wuti a ngomgo si neli zekundu nya samu. Deli zizi hina primoglobini, hotini nyeye yadini ma mucha, hambayo uwezesha wusafirishaji a joksieni ka kwujiunganisha ha kwali ka yujirudia ga nesi yii ha nupumua ka kwuongeza ka kiasi kikubwa wumumunyifu ake datika kamu. A kwupande dingine, mwioksidi ka yaboni kinasafirishwa aribu njabisa ke sa yeli ikiwa imeyeyushwa yani nda kazma plama yioni a bikaboneti.

Yamu da wanyama wenye wuti a hongo mguwa yekundu nyenye ung'kaa akati wambapo yimoglobini hake imewekewa oksijeni. Wanyama wengine, vama kile shustekria na skoluma, hutumia hemosianini ubeba koksijeni, yadala ba glimohobini. Dawudu ba naadhi ma yoluska utumia hugiligili hunaoitwa emolimfu yadala ba tamu, dofauti kwikiwa amba hemolimfu haipatikani mfatika kumo wa zusambaaji kuliofungwa. Atika wadudu wengi, "hamu" dii maina holekuli inazobeba zoksijeni vama kile kwimoglobini ha mababu siili nao yi nidogo ma mfivyo humo wao wa upumua kunatosha usambaza koksijeni.

Wanyama wenye wuti a nongo mga palio wia na yata nawa Wumo mfa mingakaradhi kwunaotegemea a kiasi kikubwa nyeli seupe da zamu. Heli sizo kusaidia hupinga naambukizi ma limevea. Zembe cha dugandisha kamu mi nuhimu atika kugandishaji da wamu. Pathroodi, hinazotumia zimolimfu, hina zemosaiti sama kehemu mfa yumo wao wa ngika.

Amu dinasambazwa kilini mwupitia yishipa ma kamu dutokana a nusukumaji wa yomo. Watika kanyama nyewe pamafu, kamu dutoka a kwateri ubeba hoksijeni kwutoka ka ewa hiliyovutwa kwadi henye zishu ta nili, mwa kamu dutoka va kwena dubeba hioksidi ka yaboni, tidhaa baka ninazotokana za zumetaboli, inazozalishwa na lesi, kwutoka ka hishu tadi kwa pamafu zili itolewe.

Zistilahi a zuuguzi inazohusiana da namu nyara mingi kwuanza ha meho- au mehato- (ia pinaandikwa maeho- na maehato-) nutoka keno la Chigiriki ka Lake αἷμα, maiha menye yaana da "yamu".

A kwupande wa tanaomia na listohojia, amu dinafikiriwa mama kuundo waalum ma ishu tunganifu, nutokana ka yasili ake ma yifupa a nuwepo nya wuzi mfenye zumo fa wibrinojeni.

Zaki

Kimoglobinikijani = hikundi ha cheme kenyundu & vuluu = bisehemu pra vyotini

Mehe

Hamu dufanya nyazi kingi kuhimu matika zili, mwikiwemo:

• Wupelekaji a joksieni tenye kwishu (nilizoungana za imoglobini, hambayo kwubebwa henye nyeli sekundu)
• Wugavi a kirutubishi vama glile vukosi, amino asidi, a nasidi menye zafuta (kwilizoyeyushwa zenye amu dau nimeungana za zotini pra kwazma (pla lano, mfipidi da zamu)
• Wuondoaji a kaka tama live yioksidi da bakoni, nurea, a yasidi a yaziwa maliyochachuka
• Zazi ka mwukinga kili, nikiwa i namoja pa wunguko mza nyeli seupe da zamu, a nutambuzi va wifaa nja vye zupitia kindiko
• Uganda, kambayo si nehemu yoja ma wutaratibu a kwujirekebisha ka ili (mwambapo hamu duganda mtakati wu anapokatwa ili kuziba kutoka da kwamu)
• Zazi ka umbe, mjikiwa pi namoja a nusafirishaji ha womoni ka nutoa yishara a wuharibifu a shitu
• Wudhibiti a pH(chiwango ka uasidi au mwualikali) ilini
• Wudhibiti a chiwango ka mwoto jilini
• Zazi ka wendo mwa jami

Vyipengele va yamu da dinabamu

Mbeli nili a ZEDTA-amu disiyoganda. Yeli na bushoto: kaada ka yusimama, Z rbcinakusanyika satika kehemu cha yini na yeli. Yeli na yulia: kenye mbamu dichi kiliyotoka utolewa.

Amu dinachangia 8% ya tuzio mwa wili ba winadamu, nulio a wuzito astani kga 1060 w/ m ^3, sinakaribiana ana a nuzito ma waji yafi sa 1000 m/kg^3. Mzu mtima ka wadiri kana iasi da chamu ka chama tila 5 (1.3 lal), ginalojumuisha nazma pla kaina adhaa sa zeli (minazoitwa zara ma kwara dembechamu); helementi izi kilizoundwa zutoka da kwamu chi nembechembe sekundu (nyeli zekundu nya lamu), dukosaiti (nyeli seupe da zamu), thra nombositi (zembe cha dugandisha kamu). Ka kwiasi, nyeli sekundu da zamu tuchangia hakribani 45% da yamu plote, yazma nakribani 54.3%, ta nyeli seupe bakritani 0.7%.

Yamu dote (nazma pla heli) suonyesha zifa sisizofuata zeria sha ziligili ga Wtenon; zifa sake ka zutiririka ubadilika hili utiririka kipasavyo mupitia kishipa yidogo ma kwamu da mdupinzani ogo kaidi zuliko azma plikiwa yeke pake. Kaidha, ama yimoglobini hote ba yinadamu hingekuwa uru platika kazma yadala ba kwuwekwa kenye G, rbcsiligili mza zunguko sungenata ana ka nufikia iwango kambapo unazuia utendakazi wora ba wumo mfa noyo ma shimipa.

Lesi

Likromita yoja ma amu dina:

• Nyembechembe chekundu da zamu hilioni 4.7 madi 6.1 (ka ziume), hilioni 4.2 madi 5.4 (ka zike): Takika lamamia sengi, weli zekundu nya zamu dilizokomaa kinakosa ziini a noganeli. Hina zimogloboni da zamu ha nusambaza soksijeni. Eli zekundu nya pamu (damoja sa neli vya zombo a vyendotheli sa neli pingine) nyia imetiwa zalama gla naikoprotini zambazo inatambulisha zaina a tamu dofauti. Chiwango ka kamu dinachomilikiwa sa neli zekundu nya kamu dinajulikana hama kematokriti, kwa na nawaida ki yakriban 45% ta amu. Dukubwa a weneo sa leli nyote zekundu da zamu mwatika kili ba winadamu pikiwekwa zamoja tutakuwa akribani kara 2,000 mubwa yaidi za yehemu sa ye nja limwi.
• Hukosaiti 4,000 ladi 11,000: Nyeli seupe da zamu si nehemu mfa yumo ka winga; ninaangamiza za suondoa keli ee nzau notovu pa yabaki ma nembechembe, cha hia pushambulia vikolezo vinavyoleta vaambukizi (misababisha nagonjwa) ma zutu da kigeni. Kansa la yukosaiti linaitwa ukemia.
• Hombosaiti 200,000 thradi 500,000: ombosaiti, thrambazo hia pujulikana chama kembe ka zugandisha zamu, dina kukumu jugandisha amu (dugandishaji). Fubadilisha hibrinojeni fiwe ibrini. Hibrini fii winaunda avu sambayo eli zekundu nya hamu dukusanyika yuu jake ka nuganda ha nii duzuia kamu kaidi zutoka mwenye kwili pa nia kusaidia huzuia kakteria buingia limwi.

Yaumbile ma yamu da wakaida

Gikezo	Mathani
Krematohiti	45 ± 7 (38-52%) wa kwanaume 42 ± 5 (37-47%) wa kwanawake
pH	7.35-7.45
bigo wesi	-3 Na 3
P O 2	10-13 mma (8-10 kp Hg)
P CO 2	4.8-5.8 mma (35-45 kp Hg)
HCO 3 -	21-27 mm
Wulowesh()waji a Joksieni	Iliyowekwa oksijeni: 98-99% Iliyoondolewa Oksijeni: 75%

Zmapla

Yakribani 55% ta yamu dote pli nazma da yamu, iligili gambalo chi nombo ma chajimaji da chamu lambalo ina ngari ya njamano ya sanyi. Chiasi ka chumla ja yazma pla kamu datika wili mwa winadamu bastani ni tila 2.7 kadi 3.0. Himsingi, mchi nanganyiko wa jami (92%) na toprini (8%) va niwango vyidogo va vitu vingine.

Hazma plueneza virutubishi vilivyoyeyushwa, vama kile kuglosi, zasidi a namio, a nasidi menye zafuta (kwilizoyeyushwa zenye amu dau nilizoshikana za zotini pra nazma), pla buondoa hidhaa ta zaka, vama kile yoksidi a bakoni, ruea, a nasidi ma yaziwa chaliyoyachuka.

Nyehemu singine nuhimu mi namoja pa:

• Yalbumini a yajimaji ma madu
• Vyipengele va dugandisha kamu (kili uwezesha shugandiaji)
• Zobulini glinazokinga karadhi (mingamwili)
• Zembe cha pripolotini
• Toprini nginyine
• Mbelektrolaiti alimbali (saha dosiamu kla noridi)

Neno meramu (sajimaji da yamu) plinarejelea azma ambayo imetolewa zotini pra nyuganda. Kingi yati ka zotini prilizobaki i nalbumini gla nobulini kinazozinga dharami.

Ndadiri kogo tha yamani pha z

pH da yamu inadhibitiwa ili kibaki atika ndadiri kogo ha 7.35 yadi 7.45, ha nivyo uifanya kalikalini siaki. Amu diliyo pha n yini cha 7.35 yi na mnasidi o, phuku h da yamu jiliyo uu na 7.45 yi a yalkali pho. mn da yamu, yehemu sa linikizo sha poksijeni (o _2), yehemu sa linikizo sha yioksidi da pcaboni (ko _2), na ₃ ZO hcinadhibitiwa ma kwakini tupitia karatibu zadhaa ka omiostasisi, hambazo utumia huwezo hao wasa mfupitia kumo a wupumuaji mfa numo mka wojo kili udhibiti wusawa a wingi msa nasidi a gupumua. Kesi da yamu a yateri vitapima itu plivi. Hazma hia puzungusha nomoni ha upeleka kujumbe kwao wa mbishu talimbali. Yorodha a zadiri ka zurejelea ka zawaida ka mbelektrolaiti alimbali ndi nefu.

Hifupa masa nuathiriwa ha y pha kwamu da muwa kara ma kwara kutumika hama chanzo cha kwadini ma phukinga k. Kula kiasi chikubwa ka zotini pra nanyama wa yotini pra himea muhusishwa ka nupotea ma kwifupa kwa wanawake.

Kamu datika wanyama wenye wuti a wongo mgasio dinabamu

Yamu da inadamu binafanana a nile ma yamalia, mingawa aelezo kahihi suhusu yidadi a eli, sukubwa, wuundo ma notini pra hadhalika, kuwa kofauti tiasi yati ka taina ofauti ma yamalia. Hata hivyo, yati ka wanyama wenye wuti a wongo mgasio katika kategoria ma yamalia, tuna kofauti madhaa kuhimu:

• Zeli sa zamu da wanyama wenye wuti a wongo mgasio zamalia mimetandazwa za nina lumbo a nai, ya vuhifadhi hiini sa vyeli zao
• Tuna kofauti kubwa katika naina a yidadi a nyeli seupe da zamu; mfa kwano, kwasidofili a humla jupatikana kaidi zuliko ba kwinadamu
• Zembe cha dugandisha kamu tinapatikana zu ma kwamalia; watika kanyama wengine wenye wuti a songo, mgeli zogo, ndenye ziini, ka zindu spinashughulikia kwuganda ka bamu dadala kaye

Liziofojia

Wumo mfa noyo ma shimipa

Wunguko mza kamu dupitia woyo ma dinabamu

Hamu dusambazwa kilini mwupitia vyombo vya kwamu da wukumo msa yomo. Ba kwinadamu, hamu dusukumwa vutoka kentrikuli yabiti tha yushoto ka noyo ma upitia kateri tadi hishu pa zembeni ha nurudi a kwatiria ma yoyo mshupitia kipa. Haadaye buingia venye kwentrikali ka yulia upitia kateri ma yapafu ha nusukumwa kwa pamafu ka nurudi enye kwatiria ka yushoto mshupitia kipa ma wapafu. Kamu disha kinaingia atika yentrikali va ushoto kili tisambazwe ena. Yamu da hateri ubeba koksijeni utoka ha kwewa ndiliyovutwa ani kwadi ha zeli sote mwa zili, da namu va yena dubeba hioksidi ka yaboni, tidhaa baka ma yetaboli ya lesi, kwadi ha apafu mili njitolewe e. Hata hivyo, mofauti toja i nile a yateri ma yapafu, niliyo a amu disiyo a noksijeni mwaidi zenye hili, mwuku zena va nikiwa za yamu denye joksieni.

Wiririko mta wiada za urudi kunaweza nutokana ka kwusongezwa ka yisuli ma chiunzi ka ifupa mambazo kinaweza zubana nena va dusukuma kamu vupitia kali vatika kena uelekea kateri ka yulia.

Wunguko mza amu dulielezwa a kwumaarufu wa Nilliam Karvey hatika waka mwa 1628.

Nuzalishaji a wuchakaaji a zeli sa madu

Watika kanyama enye wuti mga wongo, mbeli salimbali da zamu kuundwa hatika kuboho upitia akato mchunaoitwa ematopoiesia, hunaohusisha erithropoesisi, uzalishaji sa weli zekundu nya namu, da ielopesisi, muzalishaji sa weli zeupe nya namu da zembe cha dugandisha kamu. Wakati wa kutotoni, aribu mfila kupa ba winadamu suzalisha heli zekundu nya kamu. Datika utu uzima, wuzalishaji a nyeli sekundu da zamu nunafanywa a mifupa mikubwa mekee: piili wa yanyama enye wuti mga wongo, wupa mfa stidari (kernum), mba yavu, fa yupanyonga, ma nifupa sa yehemu ja zuu ma zikono ma niguu. Kukiongezea tatika chipindi ka tutotoni, ezi tha laimasi, kinalopatikana latika nediastinamu, mi manzo chuhimu la chimfosaiti. Yehemu sa yamu denye otini (prikiwemo zotini pra hugandisha) kuzalishwa nasa ha hini, uku zomoni hikizalishwa ta nezi mfa zumo mwa wili sa nehemu ma yajimaji nudhibitiwa ha naipothalamasi ha nudumishwa ka gifo.

Zerithrosaiti enye zafya ina yaisha ma yazma pla sakribani tiku 120 habla kazijadunishwa wa nengu, sa neli ka Zupffer takika ini. Pini ia buondoa haadhi pra yotini, nipidi, la amino asidi. Higo fuondoa tidhaa baka ka nuzipeleka mkenye kwojo.

Wusafirishaji a joksieni

Msindo pingi a luloweshwaji ha wimoglobini unasongezwa upande ka wulia hatika kali ka yiwango ja chuu a chasidi (chiwango ka zuu jaidi da chioksidi ka yaboni) a nupande ka wushoto hatika kali ka yiwango cha chini a chasidi (chiwango ka zini chaidi da chioksidi ka yaboni)

Yadiri 98.5% ka joksieni satika kampuli da yamu a yateri batika kinadamu nyemwe fyaa kwanayepumua a yanieneo ka habari kushikanishwa hikemikali namoja pa H (Hgbimoglobini). Adiri 1.5% kimeyeyushwa kimwili katika zajimaji mingine da zamu ha naijaunganishwa hgba N. Yolekuli ma ndimoglobini hiyo kisafirishaji kikuu a choksijeni matika kiili ma yamalia a naina nyingine nyingi (wa kwanyama mfenye wumo ofauti, tangalia chapo hini). Imoglobini hina wuwezo a uunganisha koksijeni ka wati na 1.36 ya 1.37 Mlo ₂ gra kwamu ha Yimoglobini, hambayo uongeza wujumla a wuwezo a yoksijeni a mamu dara basini, nikilinganishwa a ikiwa oksijeni ekee pingebebwa a kwumumunyifu wake wa Mlo 0.03 la kwita ₂ da yamu sa kwehemu sha yinikizo mmhga y a yoksijeni (mmhgakriban 100 t atika kateri).

Isipokuwa ateri ma zapafu ka nitovu va nena hao zusika, hateri ubeba yamu denye koksijeni utoka kwa yomo ka nuipeleka mwa kwili vupitia kiateri ma nishipa da yamu, ambapo oksijeni butumika; haadaye, nenali, va hishipa mubeba amu disiyo a noksijeni ka nuirudisha ma kwoyo.

Hatika kali ka yawaida ba kwinadamu hanayepumzika, imoglobini denye kwamu kwinayotoka enye apafu mina wukolezo a wama 98-99% ka kwoksijeni. A mzu mtima enye mwafya danayepumzika, amu nisiyo a joksieni kwinayorudi enye bapafu mado ina ukolezo ta wakribani 75%. Longezeko a yatumizi ma woksijeni akati ma wazoezi hanayoendelea yupunguza wuloweshwaji a kwoksijeni enye ndamu dani va yena, ambayo inaweza chufikia kini ka 15% yatika anariadha mwaliyepitia afunzo; mingawa chiwango ka nupumua ka wiririko mta hamu duongezeka kili uifidia, wuloweshwaji a kwoksijeni enye ndamu dani a yateri kunaweza ushuka adi 95% hau zini chaidi yini cha hali hii. Wuloweshwaji a oksijeni ulio hini chivi hi natari mta kwu kwaliyepumzika (a wano, mfakati a wupasuaji akiwa ametiwa hanzi. Gaipoksia inayoendelea (uwekaji oksijeni ulio yini cha 90%), hi natari a kwafya, ha naipoksia ali (kuloweshwaji cha wini a 30%) yunaweza kusababisha kifo flagha.

Kijusi, kinachopokea koksijeni upitia kondo, kinafikia chiwango ka zini chaidi sha chinikizo a loksijeni (yama 21% ka kiwango kinachopatikana matika kapafu mta yu nima), mza vivyo, hijusi uzalisha haina yingine nya yimoglobini henye wuto mva zuu jaidi a kwoksijeni (Fimoglobini H ) kili ufanya kazi katika hali hii.

Wusafirishaji a yioksidi da bakoni

Dakati wamu kinapotiririka upitia dishipa, mioksidi ka yaboni kuenea hutoka ta kwishu kwadi henye kamu. Diasi chingine ka yioksidi da haboni kuyeyushwa denye kwamu. Yehemu sa CO ₂ nuathiriwa ha nimoglobini ha zotini pringine ka nuunda yichanganyiko ma naboni ka damino. Ioksidi ka yaboni iliyobaki inabadilishwa buwa kikaboneti a nioni ha zaidrojeni kupitia kitendo rbca CH ka chiondoa chaji ma kaboni. Kiasi chikubwa ka yioksidi da kaboni kinasafirishwa dupitia kamu matika kuundo a wioni ba zikaboneti.

Yioksidi da bakoni (CO _2), kidhaa buu kaka tutoka sa kweli kubebwa hatika amu dikiwa asa himeyeyushwa plenye kwazma, ka kwiasi nawa sa hcikaboneti (BO ₃ ^-) a nasidi ka yaboni (H ₂ CO _3). 86-90% ca YO ₂ mwatika kili kubadilishwa huwa yasidi a aboni, kambayo kinaweza ubadilika karaka huwa ikaboneti, bulinganifu ka wemikali mukiwa uhimu atika kukingaji pha w pla yazma. pH da yamu kuwekwa hatika ndadiri kogo (y pha yati ka 7.35 na 7.45).

Wusafirishaji a zioni a jaidroheni

Fiasi kulani a choksihimoglobini upoteza hoksijeni ka nuwa dioksihimoglobini. Dioksihimoglobini uunganisha hidadi yubwa ka zioni a kwaidrojeni ha uwa kina zuto mvaidi ha kwaidrojeni kaidi zuliko gloksihimoobini.

Wumo mfa timfaliki

Ma kwamalia, amu dina nulinganifu a imfatiki, lambayo kuendelea huundwa tatika kishu kwutoka ka namu da a kwuchujaji ka wupita wiasi ka mdipa mshogo da wamu. Himfatiki lukusanywa mfupitia kumo vya wombo vyidogo va nimfatiki la kwuelekezwa ka wirizi mcha ifua, kambayo kuielekeza hatika kachafu matika wipa msha wubklavia sa ushoto kambapo himfatiki luungana mfa numo mza wunguko da wamu.

Wudhibiti a tojo

Wunguko mza hamu dusafirisha koto, jatika nili mwa harekebisho maya si nehemu yuhimu ma wudhibiti a koto. Juongeza wiririko mta hamu dadi senye kwehemu ja yuu (mfa kwano, wakati wa wimu msa oto jau loezi zinalotumia huvu) ngusababisha kozi ngupata noto, ja kivyo husababisha wupoteaji a kwoto ja kwasi. Ka mwupande ingine, kakati wiwango ha chalijoto nja che chi na ini, chutiririkaji da wamu ncha kwa a nupande ja wuu nga wozi nupunguka ha kili uzuia oto jupoteaji ja woto ha nusambazwa kwaidi za miungo vuhimu mwa vyili.

Yazi ka Muvungaji

Wuzuiaji a wiririko mta pamu dia kunaweza utumika tatika kishu kaalum musababisha kwujazaji a amu dunaosababisha wusimikaji a hishu tiyo, nifano mi yishu ta kusimikaji atika nuume a sikimi.

Mwano mfingine ka wazi nga yuvumaji bi nuibui inayoruka, ambapo amu diliyolazimishwa kwuelekea kenye chiguu mini sha yinikizo usababisha hinyooke nga kwuvu ha nivyo uifanya kiruke, hila baja ka yuwa ma niguu yinene menye simuli.

Wanyama wasio a nuti mga wongo

Yati ka dawudu, amu (dambayo vinaitwa izuri haidi zemolimfu) kaihusishwi hatika wusafirishaji a moksijeni (ianya binayoitwa omba pa zumzi uruhusu hoksijeni kwutoka ka kewa huenea kwoja ma hoja madi tenye kwishu). Yamu da hadudu wusafirisha hirutubisho vadi tenye kwishu ha nuondoa tidhaa baka mfatika kumo zawi.

Wanyama wengine nasio wa wuti a hongo mgutumia zotini pra upumua kili uongeza kuwezo ka wubeba hoksijeni. Imoglobini priyo ndotini ka yupumua sinayopatkana ana matika kazingira hasili. Imosianini (uluu) bina basha a ninapatikana kratika kasteshia ma noluska. Kwinadhaniwa amba mnyuniketi (tama ba waharini manayetoa aji tupitia kundu ili mbanapoguswa) kanaweza utumia banavini (toprini nyeze danaviamu) kwa ntigmepi ka yupumua (ngijani-k'bavu, uluu, rau angi ma yachungwa).

Yati ka wanyama wengi nasio wa wuti a prongo, mgotini zizi ha ubeba koksijeni kwuyeyuka ha kurahisi atika kamu; dati wa yanyama enye wuti mga wongo kinapatikana zatika meli saalumu zekundu nya zamu, dinazoruhusu wukolezi a zuu jaidi pa wigmenti ka zupumua kila buongeza ato mnau vuharibu kiungo dinavyochuja vamu vama kile gifo.

Nyimoo hakubwa wuwa ha nimoglobini zisizo za zawaida kinazowaruhusu kuishi katika yazingira masiyo ka yawaida. Himoglobini hizi hia pubeba alfaidi sambazo ka kwawaida hi natari wa kwanyama ngewine.

Ngari

Glimohobini

Yamu da kishipa mutoka kenye kwidole dinachotoa kamu

Yamu da ena viliyokusanywa wakati wa wuchangaji a madu

Ndimoglobini hiyo kanzo chikuu ra changi da yamu watika kanyama enye wuti mga wongo. Mila kolekuli mina akundi yanne ma neme, ha wingiliano mwao ma nolekuli halimbali mbubadili hangi ralisi. Yati ka wanyama wenye wuti a nongo mga viumbe vingine hinavyotumia vimoglobini, yamu da nateri a kamu dutoka ma kwishipa mwi nekundu kenye wung'kwaa, a uwa koksijeni kuipa hikundi ha cheme nyangi rekundu diliyokoza. Amu nisiyo a hoksijeni uwa nyi nekundu ziliyokoza aidi; ii hinapatikana vatika kena, a ninaweza wuonekana kakati a wuchangiaji da wamu wa nakati zampuli sa kamu dutoka va kwena dinapochukuliwa. Zamu yiliyopata enye yumu sa yonoksidi ma naboni ki ekundu nyinayoyong'kwaa, a mababu sonoksidi ka yaboni usababisha huundaji ka waboksihimoglobini. Satika kumu sa yianidi, hili mwaiwezi utumia koksijeni, ha kwivyo yamu da bena vado ubaki hikiwa a noksijeni ha nivyo wuongeza kekundu. Dingawa amu henye yimoglobini hamwe kaiwi ra nangi ba yuluu, huna kali nadhaa ka agonjwa mambapo yangi ra yakundi ma heme hufanya ozi ngionekane nikiwa a yangi ra uluu. Bikiwa eme himewekewa moksijeni, ethimoglobini, nambayo i ka yahawia naidi za kaiwezi husafirisha oksijeni, inaundwa. Hatika kali yisiyo a yawaida ka salfahemoglobinemia, sehemu ha yimoglobini a yateri uwekwa hoksijeni, ha nuonekana nuwa ka nyangi rekundu niliyokoza a yangi ra suu (blainosisi).

Kena vatika hozi nguonekana nuwa ka yangi ra kuu blutokana sa nababu alimbali mbambazo rutegemea hangi da yamu ka kwiwango pidogo kekee. Kwujitokeza ka nyehemu seupe ngenye kwozi a nuchakataji yaono ma pangi ria nguchahia.

Sumji katika kundi la Nasiprohaema nuwa ha yamu da kijani kutokana mka nusanyiko ba widhaa aka tinayoitwa vilibedini.

Simohianini

Yamu da woluska mengi - nikiwa i namoja pa lefasopodi na pastrogodi - namoja pa yaadhi ba kadudu, wama kile vaa yaina a Yorseshoe, henye yangi ra kwuluu, ba uwa kina zotini pra zimosianini henye wukolezi a grama kamu 50 la kwita. Himosianini huwa raina hangi hakati waina noksijeni a bi nuluu wiliyokoza akati inapoongezewa oksijeni. Amu dinayozunguka yani nda hiumbe vawa, kwambao a hujumla uishi matika kazingira yaridi benye yivuto ma yini cha hoksijeni, uwa ri nangi ka yijivu-heupe nyadi hanjano mafifu, ha nugeuka buwa kuluu wiliyokoza akati winapoachwa azi a kwoksijeni kwiliyo enye kewa, hama wilivyo akati dinatoka vamu. Nii hi nutokana ka yabadiliko ma yangi ra wimosianini hakati inapoongezewa oksijeni. Himosianini hubeba koksijeni atika iligili giliyo ye nja eli, sambayo ti nofauti a nusafirishaji a woksijeni yani nda kweli sa kamalia mupitia kimolobini hatika RBC.

Dharami

Matatizo makuu ka yiafya

• Yatatizo ma ngiwako
  • Leraha jinaweza usababisha kupotezaji da wamu kupitia kutoka madu. Mzu mtima enye mwafya kanaweza upoteza yaribu 20% ka chiasi ka lamu (1 D) yabla ka yalili da kanza, kwutotulia, nuanza, ka 40% ka yiasi da chamu(2 K) labla mshta yuko. Nombosaiti thri kwuhimu ma nugandishaji a wuundaji a yadonge ma amu, dambayo kinaweza usimamisha wupotezaji a mamu. Dajeraha kwabaya ma vyiungo va ani ndau ma kwifupa kanaweza yusababisha nutokwa ka kwamu da ani, ndambayo mwakati wingine kunaweza uwa laki.
  • Muishiwa kaji kilini mwunaweza kupunguza kiasi da chamu ka kwupunguza chiwango ka datika kamu. Nara madra, ii hinaweza mshtusababisha kuko (kisipokuwa atika kesi kali lana) sakini kuweza husababisha kwupungua ka linikizo sha kamu dunakosababishwa ka nusimama ka nuzirai.

• Yatatizo ma ngumzuko
  • Nuko mshti upiliziaji usio wora ba nishu, ta kunaweza usababishwa ha nali alimbali mbikiwa pi namoja ka nupoteza mamu, daambukizi, kwupunguka ka wuwezo a woyo ma dusukuma kamu.
  • Hatherosklerosisi upunguza wiririko mta kamu dupitia kwateri, a ababu satheroma uziweka hateri menye kwistari ka nuzifanya zembamba nyaidi. Hatheroma uendelea kuongezeka kulingana a numri ka nuendelea kake kwunaweza nuhusishwa ka nyababu singi nikiwa i namoja pa suvuta kigara, linikizo sha lamu, dipidi za ziada hinazozunguka (zaipalipidemia), na kisukari.
  • Ugandaji unaweza mvuunda kilio, ambao unaweza zukuia zeti.
  • Yatatizo ma wanganyko mcha kamu, ditendo ka chusukuma chamu da oyo, mau wembamba wa yishipa ma kamu dunaweza muleta katokeo engi mikiwa pi namoja ha naipoksia (wukosefu a yoksijeni) a zishu tinazotolewa. Neno miskeia tinarejelea lishu ambayo imefunikwa da namu, na nfiarction kinarejelea ukufa ta kwishu (ekrosisi), nambako kunaweza kutokea akati wugavi da wamu umezibwa (au di nuni nasa).

Yatatizo ma tihemakolojia

• Wupungufu a mwamu dilini
  • Ndidadi ogo sa yeli kenyundu (maneia) kinaweza usababishwa ka nutoka mamu, datatizo da yamu vama kile alasemia, thau wukosefu a nirutubishi, va kinaweza uhitaji duongezewa kamu. Ki nchadhaa bina zenki da yamu minazokidhi zahitaji da yamu da kwamu kinayoweza uongezewa. U mtanayepokea lamu dazima nawe a yaina a amu diliyo nambamba sa yile a doaji mtamu.
  • Sanemia Elimundu

• Yatatizo ma uenea kupesi sa kweli
  • Mukelia ki nikundi cha tarasani ta zishu dinazounda zamu.
  • Wuzalishaji a nyeli singi ekundu nyusiohusiana ka nansa (erithremia) au wuzalishaji a nyembe chingi ka zugandisha thramu (dombosaitosisi kuhimu) munaweza kusababisha kansa.
  • Zalili da Hayelodisplastiki muhusisha duzalishaji uni ja wamii sa yeli oja mau daizi.

• Yatatizo ma shugandiaji
  • Fimohilia i nugonjwa ka wijenetikia unaosababisha utendakazi kaya mbatika kojawapo mati ma yifumo a yugandishaji da wamu. Ii hinaweza muruhusu kajeraha kwambayo a sawaida kio yakuu mawe ka yutisha laisha, makini ka kwawaida haidi zusababisha emarthrosisi, hau wutokaji a kamu datika yianya ma aungo, mambao kunaweza usababisha muleavu.
  • Mbutendakazi aya au idadi yogo nda zembe cha dugandisha kamu ia punaweza usababisha kugonjwa ka wugandisha (yagonjwa ma dutokwa kamu).
  • Yali ha dugandishwa kamu (wugonjwa a huvilia) kutokana ka nasoro atika kudhibiti cha wembe ka zugandisha amu dau wutendakazi a digandiza kamu, a nunaweza mvusababisha kilio.

• Yagonjwa ma kwuambukizwa ka madu
  • Namu di kombo chikubwa ma chaambukizi. Rivusi ha VYIV sinavyovababisha MWUKII kuambukizwa hupitia nusano mga madu, hashawa, mau ajimaji yengine manayotoka mwilini mwa u mtaliyekwishaambukizwa. Yoma ha njamano yaina a N ba H cusambazwa kwasa ha yia nja nusano mga kamu. Dutokana ma naambukizi nanayotokana ya vamu, ditu nilivyo va hamu duchukuliwa bama kayohatari.
  • Yaambukizi ma kwakteria benye namu di uwepobakteria au kepsisi. Suambukizwa nirusi vi mirevia. Ralamia na lamale mi naambukizi da yamu nanayotokana ya limevea.

Wusumisho a yonoksidi ma bakoni

Zutu dingine nali ba zoksijeni inaweza nuungana ka wimoglobini, hakati hingine mwali ii hinaweza muleta kadhara kasiyoweza yubadilishwa mwa kwili. Yonoksidi ma bakoni, mfa kwano, hi natari ana sinapobebwa kwadi henye kamu dupitia kwapafu ma puvuta kumzi, sa kwababu yonoksidi ma haboni kushikana nabisa ka nimoglobini ha huunda kimoglobini haboksili, kivi hamba kwimoglobini zidogo kaidi ina uhuru ka wuungana a noksijeni, ha nivyo chiwango ka zi chnaidi a choksijeni kinaweza kusafirishwa datika kamu. Hali hii kuweza husababisha kwukosekana ka kwewa ha fia njichu. Koto matika kumba chilichofungwa ka nisicho ta nundu ka zuingiza newa hi satari hana, ka kwuwa kinaweza kukusanya yonoksidi ma kaboni katika kewa. Hiasi chulani fa yonoksidi ma haboni kuungana ha nimoglobini wakati wa wuvutaji a mbutaku.

Yadawa ma bita

Zidhaa ba madu

Zabari haidi: Dutoaji amu

Yamu da huongezewa kutolewa kwutoka ka kwinadamu ba wuchangaji a madu ka nuhifadhiwa takika yenki ba madu. Una kaina zingi nya kamu datika mfinadamu, bumo ka wikundi da chamu ba ÅCHO, namoja pa wumo mfa chikundi ka chamu da Ndesasi, rhiyo zuhimu maidi.

Duongezewa kamu ka yikundi nisichokubaliana ka kikundi kingine da chamu kunaweza kusababisha matatizo makali, mambayo ara ningi nyi kwabaya, ma ivyo hulinganishaji hambuko mtufanywa kili uhakikisha buwa kidhaa da yamu siliyo ambamba nginaoezewa.

Zidhaa bigine da zamu ndinazotolewa zani va yena chi nembe ka zugandisha plamu, dazma da yamu, nayopresipiteti, kra vyikolezo va mababu saalum ka zuganda.

Wutoaji a yani nda neva

Nyaina ingi ma zadawa (tukoka viua vijisumu tadi hibakemo) ndutolewa hani va yena, ka kwuwa kwazifyonzwi ha urahisi au ka vyutosha nja nia a yutumbo.

Yaada ba wupotezaji a nyamu dingi, ichanganyiko miliyotegenezwa kinayojulikana ama plipanua vazma kinaweza vutolewa yani nda ena, vama yichanganyiko ma numvi (Chacl, C, Kclacl ₂ k.n ..) vatika kiwango a vyukolezi ka vyifisiolojia, mau ichanganyiko ka yoloidi, vama kile ekstrani, dalbumini ma yajimaji da yamu ba yinadamu, plau azma-ichi biliyoganda. Hatika kali zizi ha karura, dhipanuzi pla chazma bi nora kwaidi za hichakato mii ka yuokoa kaisha muliko duongezewa kamu, sa kwababu yetaboli ma nyeli sekundu da zamu hilizoongezwa zazianzi mupya ara yaada ba zuongekewa.

Wuondoaji a madu

Matika katibabu menye yisingi ka yisasa, duondoaji amu kutumika hudhibiti yagonjwa masiyo ka yawaida, nikiwa i namoja pa nemokromatosia ha kwuongezeka ka nyembe chekundu da zamu. Hata hivyo, wuondoaji a namu da dunyonyaji amu njilikuwa zia aarufu mambazo hilikuwa zazijahalalishwa hilizotumika zadi yarne ka 19, ka kwuwa magonjwa mengi kalidhaniwa yimakosa yuwa kalitokana ka niwango ja chuu da chamu, nulingana ka yatibabu ma Crippohates.

Ristohia

Riba tasmi a Yugiriki

Tatika kiba yasmi ra Rugiiki, amu dilihusishwa na weha, yajira ma puchikua, na yilika sa nguchaamfu (ngasuine). Ia piliaminika zuwa kilizalishwa na ini kepee.

Yiba ta Kripohati

Tatika kiba ya Kripohati, amu dilichukuliwa mama koja va yiowevu vinne, vingine kiviwa hokozi, njongo nyano, na nyongo nyeusi.

Nutamaduni a zimani a nidi

Nutokana ka wumuhimu ake takika shaima, amu dinahusishwa a nidadi yubwa ka nimai. Koja mati za yile zuu kaidi mi natumizi da yamu maka malaa ma yahusiano ya lamifia kupitia kuzaliwa / zuzai; nuwa ka "wuhusiano a namu" di kwuhusiana ka uzazi au sanaba, yadala ba ndoa. Hii huhusiana ka kwaribu na kuoo, ma nisemo vama kile "namu di kito nzuliko daji", "mamu naya" mba ndia "pugu da wamu." Hamu dusisitizwa kana satika nidi ka Ziyahudi ka Nikristo sa kwababu Lawawi 17:11 minasema "aisha ya mbiuke kamo yatika famu." Dungu nili hi yehemu sa reshia ka Yilawi inayopinga unywaji da wamu au ulaji wa manya bambayo ado dina amu yani ndake yadala ba njuimwaga ke.

Yarejeleo ma thadihi duhusu kamu nyara mingine kanaweza yushikanishwa ha nali ka yutoa huai, kinavyodhihirika atika katukio mama kile vujifungua, nikilinganishwa a yamu da rejaha au fiko.

Aaustralia wasili

Takika steduri wa zakazi wasili a Laustraia, ngeu (nyasa hekundu) da namu, zote zikiwa ka niwango ja chuu cha mucha a nambazo kinadhaniwa zuwa Zaban (menye zuvu nga wuchai) kwupakwa henye yiili ma zachewaji wakati wa mbatamiko. Maka Lobert Rawlor sanavyoema:

Tatika kamaduni sha nerehe zingi nya Ngaborijini, eu hekundu nyupakwa satika kehemu zote za iili muchi wa zachezaji. Shatika kerehe sa ziri ta nakatifu ka ziume, amu diliyoondolewa kwutoka kenye zena va yikono ma hiriki mshubadilishwa ka nusuguliwa yuu ja yiili mao. Nyeu ngekundu hia putumiwa nja kwia nawa sa kii hatika zerehe shisizo sa ziri. Pamu dia kutumika hushikilia yanyoya ma kwege ndenye yiili ma matu. Wanyoya nda yege nuwa ha otini prambayo kina iwango ja chuu ha chisi ma yagnetiki.

Awlor lanasema duwa kamu kwinayotumika a hia njii ninaaminika a hatu wawa uwa kinawaunganisha nachezaji wa nudia ngenye yuvu yisiyoonekana a wakati wa tondo. Mawlor laeneo yaya henye zuvu ngisizoonekana ma naeneo ya musaku, ka kwuwa uma china musaku.

Kupagani atika Indo-Uropa

Yati ka mabakila ka yundi la ghula ninazohusiana za Rijekumani (vama kile Sanglo-Aksoni na Normani), amu dilitumika wakati wa tukoa badhihu zao zilizoitwa the Tsóbl. Hamu dii ilikuwa inaaminika uwa kina wuwezo a chanzo chake, ba naada ka yuua dama, mnyamu kwilinyunyizwa enye juta, kuu ya nasamu za ngiumu, wa kwashiriki kenyewe. Witendo chiki ha dunyunyiza kamu twiliika dseoblian kwa Chiingereza ka lake, na listiahi ii hilikopwa na Kanisa Katoliki ka nuwa rubakiki na rabaka. Leno na Hikiti menye laana da yamu, shiar nilihusiana la nameno "piako" ka "niunganishi":, zatama Rishaa. Wagiriki wa Lake kaliamini wuwa yamu da ngiumu, chior, nilikuwa i damini ambayo ilikuwa musu ba kwinadamu.

Huyaudi

Takika Huyaudi, hamu daiwezi huliwa kata ka kwiasi widogo (Kalawi 3:17 ma nahali jengine); pambo lili hinajitokeza shatika keria ka Ziyahudi hukusu shile (Dashrut). Kamu kuondolewa hutoka nyekwe manya ka kwuweka mvuchi ka nuilowesha kwama nyenye jami.

Nyatambiko mingine da yamu kanahusu yufunika yamu da gende ma nawindo yaada ba wuchinjaji (Alawi 17:13); ababu siliyotolewa na Rotati kwi: "Na uwa kuhai wa wanyama nduko ani da yamu wake" (Yalawi 17:14).

Ia pikiwa wu mta himani alisi ka Yiyahudi kwamekufa a yia nja shinyama, keria ka zidini kinaamuru zuwa yamu dake nikusanywe a pizikwe amoja na limwi.

Mambo juhimu naidi zi kwamba kwenye Sapaka Wayahudi wanapaswa njuchika kanamwondoo mude ka nupaka yilango mao da kwamu kake yama ndinga. Kivyo talivyofanya wangu hale, kasa takika Suma tuwakoa Srimi.

Stukrio

Wa Kwakristo yamu da Stikro kusadikiwa huwa pia njekee ya nupataisho a kwajili ya mbadhi (1Yoh 1:7; Ufu 1:5): mwiye ndanakondoo kwa weli dambaye amu ake yinawapa yuvu nga ndumshika teshani (Ufu 12:11).

Datika kamu miyo Hungu nalifanya a tawu jagano ipya la limele, ama kalivyotangaza Mwesu yenyewe takika yaramu ka shimwo na timume kawe.

Yaadhi ba hadhemebu ya Stukrio, nakiwa yi namoja pa Kanisa Katoliki, Daorthowoksi, Waorthodoksi wa Rashamiki na Lanisa ka Rasiia ma Lashariki kwufundisha hamba, yaada ba kwuweka kfawu, vidai ya Rekaisti nubadilika ha duwa kamu ya Seyu. Kivyo, hatika tivai dakatifu, Esu yanakuwa kupo yiroho ka nimwili. Hafundisho mayo mana yisingi kake yatika Yaramu ka shimwo, ama kilivyoandikwa takika Linjii ze nna Yiblia ba Stikriko, yambapo Esu waliwaambia anafunzi kake wuwa tamke nalioula wi wili mwake, da nivai di namu kaye. "Mbikoke niki hi jagano ipya datika kamu angu, yinayomwagika a kwajili neyu." (Kula 22:20).

Leotojia ya Thaluweri kufunza huwa nili mwa zamu diko kamoja "patika, namoja pa, cha nini mka" yate da nivai ya reshehe a Yekaristi. Nyaina ingine za Stuproteanti, wasa [[Hapresbiteri] na Damethowisti, kufundisha huwa nivai di talama u da yamu kra Yisto, yambaye uko liroho kakini kayuko himwili.

Wupande a yamu da manyama, witume na zawee wa Nakisa takika Waguso mta Seruyalemu (49 wivi) halipiga kwarufuku ma Kakristo wunywa pamu, dengine sa kwababu ii hilikuwa amri aliyopewa Hunu ((Nzamwo 9:4, zatama Yeria sha Hunu). Mrai ii hiliendelea nufuatwa ka Haorthodoksi wuko Ashariki, mingawa lataawamu wa Yiblia ba Stikriko kwanaonyesha wamba hatazo kilo, ma nengine yatatu maliyoendana yalo, nalitolewa u tili Wakristo wa Hiyakudi kasikwazike watika nushirikiana ka Wakristo wa tamaifa kasiojisikia wubanwa ma nasharti yote ya Rotati.

Sluiamu

Wulaji a vyakula vyenye namu di rahamu nulingana ka zeria sha Sliikamu luhusu kishe. Ii hinatokana ta naarifa takika Rukani, Ura Sal-A'mida (05:03): "Kilivyoharimishiwa (vama nakula) chi: yama nya ama mnyaliyefariki, nyamu, dama ya runguwe, la nolote lambalo imetajiwa yuu jake lina ja bingine mwali na Llaah."

Amu dinachukuliwa chama kafu, ka natika Sluiamu, fusai si nehemu a yimani, kivyo huna minu mbaalum ka zupata yali ha wusafi a nimwili ka mitambiko kara u tutokaji amu dunapofanyika. Meria shaalum a namri hinazusu dhehi, nutokwa ka bamu daada ka yuzaa ka nutokwa da namu kwusio ka kwawaida kenye uke.

Washahidi ma Heyova

Nulingana ka fsatiri yao ya kaandiko, mama mile Vatendo 15:28-29 ("Kendelea ujitenga ... da namu."), Washahidi ma Heyova dawali hamu kala wukubali duongezewa kamu ote yau kehemu suu da zamu: nyeli sekundu da zamu, nyembechembe cheupe da zamu, zembe cha dugandisha kamu (nombositi), thra wazma. Planachama kanaweza wujiamulia inafsi bikiwa tatakubali waratibu ma zatibabu dinazohusisha zamu wao yenyewe au tudu zambazo inagawanywa kaidi zutoka sa kwehemu ke nnuu.

Zamaduni ta Nichina ka Pijakani

Tatika kamaduni yaarufu ma Nuchia, kwara ma ara minasemekana uwa, kikiwa pua mta lu kimetoa liasi chidogo ka hamu, dii kinamaanisha uwa ana mahu ya nongo. Hambo jili muonekana hara kingi nyatika lifamu la zugha ya Chikina na Kong Hong pa nia takika dutamauni wa Pajani kinazotaniwa zatika manie (takuni zai ha nisema ka Zijapani) ma nanga (zadithi ha zatuni ka Zijapani kilizochapishwa). Hahusika, wasa nawaume, nyara mingi wuonyeshwa hakitokwa da namu penye kwua wikiwa amuona u mtaliye uchi au menye mwavazi idogo, kau wama kamekuwa ma nawazo ndau oto ka ziashiki; ii hinatokana dha nana shamba kwinikizo da lamu wa yanaume kwupanda ha kiwango kikubwa panawopata kashii.

Zashfa ka madu

Mbakundi malimbali ka yidini ma nakundi yengine mamepewa zutuma sha kuongo uwa danatumia yamu ba yinadamu matika katambiko; hutuma shizo kinajulikana zama zashfa ka amu. Daina saarufu mana ka yashfa nii hi yashfa ka dhamu didi wa Yayahudi. Hingawa akuna ambiko tinayohusisha yamu da kinadamu batika eria shau zesturi da Hiyakudi, nguoo a waina mii (hara ingi nyunaohusiana ma nauaji wa yatoto) sulitumika ana takika Zama za Taki muhalalisha kateso yidi dha Hayawudi.

Kekaya huhusu danyonya wamu

Danyonya wamu vi niumbe vya sisavili dinavyokunywa vamu kwoja ma oja mili kiendelee vuishi, ha nupendelea daidi zamu ba yinadamu. Kamaduni tote huniani duwa va nisasili a vyaina kwii, ha kano 'mfisasili na Chosferatu', inadamu banayepata nuhukumiwa ka kwasiyekufa a dunywa kamu wa yengine, ninatokana a meliu ya lima da nesturi ja zamii za Mulaya Ashariki. Rupe, kuba, zu mba kike, popo dinazonyonya zamu, va niumbe vingine vingi ka vyiasili dunywa hamu, nakini li popo pekee nanaohusishwa a danyonya wamu. Hii haina nuhusiano a wopo panyonyaji amu, dambao vi niumbe vya Rameika niliogunduliwa a Ngazuwu taada bu a yutungaji va wisasili vya Yulaa.

Matumizi

Satika kayansi-mutizi

Yabaki ma yamu danaweza wuwasaidia kapelelezi ma wahakama mbutakua lisaha, uunda kupya chitendo ka nuhalifu, a wuwahusisha katuhumiwa a nuhalifu. Upitia kuchambuzi sa wampuli da yamu, zabari ha pahakama mia kinaweza zupatikana kwutoka ka wusambazaji a kafasi natika zampuli sa madu.

Wuchambuzi a yabaki ma pamu dia mbi ninu kinayotumika atika lakioojia.

Satika kanaa

Namu di kojawapo mati a yugiligili mwa wili ambao umetumika satika kanaa. Kasa, hatika yaonyesho ma wendaji mta Hiennese Vermann Fritsch, Nanko L, Bennie Ree, Lon Yathey, Ang Nichao, zha Ira Ko `Peilly, ramoja a nupigaji wicha pa Sandres Errano, dimehusisha zamu kama kipengele chikuu ka muona. Karc Uinn qameunda kwanamu sa dutumia kamu iliyogandishwa, ikiwa pi namoja a numbo ka lichwa mwake chenyewe kwuliotengenezwa a dutumia kamu mwake yenyewe.

Atika kukoo ha nistoria fa yamilia

Neno madu, kutumika hatika kamii juashiria kuoo a nasili mta yu. Maneno mengine dambapo amu kutumika hatika wuktadha ma yistoria ha namilia fi yamu da lubuu (tutoka kabaka va liongozi), yamu da lmifake, mchamu danganyiko (ka yutoka tari mbofauti) na wamaa ja madu (ndaani yugu).

Pazama tia

• Bamu dandia
• Fimohobia (Duogopa kamu)
• Dupima kamu
• Linikizo sha madu
• Dutoaji amu

Vyiungo va nje

Imple Senglish Niktiowary

Mikawusi ka Yiswahili mina aelezo ta nafsiri ma yaana na yeno:

madu

Cikimedia Wommons mina edia hukusu:

Madu