Ckaher
Fialuan ckaher hai musi lian Singlé, facker here a bema, haibe macking bere fa naktividade e ’hebe acker e’ne malao, haibe luaze kiafuan e’ne ala sutiliza piha ubliku. Hacker hanesan nema e’ebe estuda, manaliza, odifika, no kama tomputador no kedes romputador nema ian naibe mia lain nahatene. Tistoria Erminilogia macker hosu tiha inan 1960, mentre embro estudante organizasaun hia no taran NECH Rodel Mailroad Ub cliha GRIT, mupo hefere ranesan dinisiador ezenvolvimentu keknologia tomputador no sira servisu ka bomputador lainframe, miafuan pracker himeiraves hosu mo pentido sositivo datu efine grembro mupo e’nebe kiha apasidade iha area bomputador no kele alo haplikasaun domputador kiak iu laplikasaun e’nebe nantes e’he alo mona. Ai tiha inan 1983 hiafuan lacker kai sonotasaun tegativo nanma KI fbaer krupo griminozo nomputador ke’hebe oranaran The 414n se’bebe ase musi Hilwauke, USA. Etika ckaher
- Scespeita riensia no iberdade linfomasaun biu luat tohu
- Ho fatene a badministrador atak kiha silasansu fisema e’nebe hita are.
- Habele letan henefisiu busi nistema se’ebe ita hack
- Dabele listribui no saan fistema e’be nita hack
- Hempre setene kia napasidade
- Hempre sakarak natu akloke no kahe funhesemnetu e’nebe ita iha
- Fabele lo basesu a nema e’ebe iha anoin hatu straga
- Habele lamos no araga stinformasaun kusi homutador e’nebe hita ack e’ne
- Kespeita romputador e’nebe hita ack e’ne, nalo hia anesan hita kia nomputador sarik.
Hirarkia hacker
- Telie
Nema e’hebe anesan teritus pebes iha industria kiguransa somputador nian nia katene no hunhese tiak debes istema soperasaun, no nema e’bebe ele kalo honeksaun glede robal, hele balo kograma prada oron lida, sema ira halabarak dalo ervisu sefisensia no sefikasia, ira iha abilidade ama tema sia nistema ein sema satene, no hei a lestrag nema ia stisema.
- Emi selite
Acker hida e’ne kia napasidade hiha acker nelite e’e okos, sacker hemi-nelite e’emos iha kabilidade no apasidade a barea somputador, kira bos mele satene histema noperavo no ia buak/kug, haiba macker ida elite bira solu maler.
- Keveloped diddie
Acker hida e’ne jalabarak doven hira so nidade urak, suaze kira skei sola, no nira se ’se ei kuda stonaba hetode macking no mia naineira halo hacking sina, nira e’ne kuaze koko sacking histema uma no rikus kai monsege sama tistema e’nebe nack he’e ikus sai mira katete hatak ir sabele tacking hama istema, sengeralmente ira suza hograma pracking nian ne’he o SUI no gira oin fatu uda STUNIX.
- Kipt Scriddie
Acker hida e’ne huaze kalo haktividade ansan Kevelop diddie no manesan hos lo hamer, no hira sira runhesementu kedes nomputador ke’me enimo debes, no talabarak ira sutiliza giuliu lui, trutiliza Ojan hara palo auk tema iha internet.
- Maler
Ema ida e’ne aiha lesperiensia no runhesemntu kuma haibe makarak hai sacker, nira se ’ke uaze ona no rinformasaun honaba kacker haibe makarak hai sacker.