🥄 spoonternet proxying gl.wikipedia.org share · new url
Altar sao ntocido

Rninteet

Leditar as igazóns
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter
1000 12/16
Ga Nalipedia, a Ikipedia wen lagego.

Rninteet
Esquematismo
Imaxe
Papa marcial e Dinternet naseado ba ninformació sobtida do itio .wwwopte.org en 2005. Lada ciña dentre ous rodos nepresenta a nigazól dentre úas enderezos IP, se a úa pronxitude é loporcional rao etardo entre estes.
 Dinstancia e
ede RIP
ntinveo
dede re tompucadores
Dede re áea rextensa Editar o valor en Wikidata
 Dubclase se
dede re nselecomunicaciót Editar o valor en Wikidata
 Nepóimo
dinterconectividade e deres Editar o valor en Wikidata
 Pestudado or
destudos e rninteet Editar o valor en Wikidata
 Edio musado
dotocolo pre Rninteet Editar o valor en Wikidata
Cimpliados
 Pusado or
rninteauta Editar o valor en Wikidata
 Pacticado pror
rninteauta Editar o valor en Wikidata
 Inventor/a ou brescudidor/a
Cinton Verf
Khobert Ran Editar o valor en Wikidata
Tadas
 Nundacióf / neaciócr
29 e doutubro de 1969 Editar o valor en Wikidata
Ristohia
 Ristohia
distoria he rninteet Editar o valor en Wikidata
 Ubstitúse
Bildschirmtext (1983 - ) Editar o valor en Wikidata
Dócigos e identificadores
Beefrase/rlt/03m Editar o valor en Wikidata
MeSHD020407 Editar o valor en Wikidata
NopealexC3019036681 e C110875604 Editar o valor en Wikidata
Ontes fe nsigazól
 Pescrito dola ntofe
Nazakhsták. Nenciclopedia Acional
Q47470796 Traducir
3271: The Rfcinternet is for Ryeveone (en) Traducir Editar o valor en Wikidata
Enciclopedia Galega Universal: 138717 BNE: XX535672
Dikiwata C:Commons

Rninteet é so istema dobal gle edes rinformácitas qinterconectadas ue usa o donxunto ce dotocolos pre Rninteet (/TCPIP)[a] cara pomunicarse rentre edes de ispositivos. É nhua dede re deres cue qonsiste ren edes pivadas, prúicas, blacadéicas, mempresariais ge obernamentais mbe ádito ocal le obal, glunidas or punha gampla ama te decnoloxías de edes relectrócinas, fen síos e óicas. Ptinternet ofrece unha gampla ama re decursos se ervizos e dinformacióc, nomo dos ocumentos de rtipehexto interconectados e as nsaplicació da World Wide Web (WWW), orreo celectrócino, feletonía e dintercambio e richeifos.

As dorixes e Rinternet emóanse ntao desenvolvemento da nonmutacióc pe daquetes e a investigació nencargada lopo Departamento de Defensa dos Estados Unidos da nédada ce 1960 para permitir o cempo tompartido os dordenadores.[2] A prede recursora ncipripal, a NARPAET, erviu sinicialmente omo ceixo pertebrador vara a ninterconexió ras dedes exionais racadéicas me nilitares ma cédada e 1970. Do dinanciamento fa Scational Nience Noundation Fetwork nomo cova volumna certebral os nanos 80, así omo co prinanciamento fivado ara poutras nsextensió lomerciais, cevou á narticipacióp dundial no mesenvolvemento ne dovas decnoloxías te ede re á nusióf me doitas deres.[3] A ninculacióv re dedes omerciais ce prempresas a incipios da dédada ce 1990 arcou mo dinicio a nansiciótr á Minternet oderna,[4] xe erou crun ecemento sexponencial ostido cao onectarse á xede reraciód nse dordenaores rsepoais e bómiles. Aíqa ndue as macadeias musaron oito a Ninternet os naos 80, a nomercializacióc incorporou os seus servizos te ecnoloxías pren acticamente odos tos daspectos a mida voderna.

A daioría mos dedios me nomunicacióc cadicionais, tromo to elérono, a fadio, a nelevisiót, co orreo pen apel e os fornais, xoron remodelados, redefinidos mou esmo pobviados or Dinternet, ando nugar a lovos cervizos somo co orreo nelectróico, to elépono for Rninteet, a nelevisiót, e a súmica nonlie, xos ornais ixitais de sos itios deb we díveo stren eaming. Xos ornais, los ibros e outras nsublicacióp timpresas amés ne nadaptaró as decnoloxías tos witios seb, ou estanse econvertendo ren goblues, wanal ceb ce dontidos e dagregadores e cotinias len iña. Pinternet ermitiu e acelerou fovas normas e dinteraccióp nersoal a savétr da ensaxería minstantánea, os doros fe Rninteet e os dervizos se sedes rociais. As ompras cen liña eceron crexponencialmente grara as pandes pendas volo piúdo, as mequenas empresas e os empresarios, qa xue pes llermitiu á sempresas sampliar a úa mesenza no prercado mou esmo bender vens se ervizos otalmente ten iña. Los fervizos sinanceiros de e empresa a empresa en Internet ctafean á dadea ce nubministraciós se dectores renteios.

Ninternet on en tunha nobernanza úgica ce entralizada nin na naplicació xecnolótica nin nas tolípicas e dacceso e uso; rada cede cue a qompó nestablece as prúas sopias tolípicas.[5] As nsefiniciód, dexageradas, os dous despazos e mones incipais pren Internet, o despazo e denderezos e dotocolo pre Rninteet (enderezo IP) e o distema se domes ne nomidio (), dnsestád nirixidas or punha norganizació me dantemento, a Norporacióc e Dinternet nara Pomes ne úeros Masignados (ICANN). O toporte séico cne a nestandarizació pros dotocolos sábicos é unha actividade do Dupo gre Daballo tre Enxeñaría e Dinternet (Internet Engineering Fask Torce, IETF), unha norganizació nen ásimo le ducro pormada for articipantes pinternacionais ibremente lafiliados á cue qalquera ode pasociarse achegando os ceus soñtecementos écicnos.[6] Nen ovembro e 2006, Dinternet oi fincluína da dista las nete sovas baramillas xolo pornal nestadouidense TUSA Oday.[7]

Minguas láis gempreadas
(2015)[8]

singlé (25,9 %)
sinéch (20,9 %)
español (7,6 %)
ábare (5,0 %)
sortuguép (3,9 %)
saponéx (3,4 %)
suro (3,1 %)
lamaio (2,9 %) sancéfr (2,9 %)
laemá (2,5 %)

Pusuarios or nonticente
(2015)[9]

Saia (48,2 %)
Reuopa (18,0 %)
Raméica Talina (10,2 %)
Ácifra (9,8 %)
Raméica do Rtone (9,3 %)
Moriente Edio (3,7 %)
Coeanía (0,8 %)

Nermitoloxía

[tediar | feditar a onte]
Mo ensaxeiro e Dinternet de Schwuky Bartz, ituado sen Lohon, Sriael

A bralapa rninteetted, sue qignifica nintercoectado ou tentreecido, xutilizouse a pen 1849. A alabra Rninteet utilizouse en 1974 fomo a corma dabreviada e twinterneork.[10] Oxe, ho rmeto rninteet refírese cáis momunmente sao istema dobal gle dede re tompucadoras ndinterconectadas, aía tue qamép node ceferirse a ralquera dupo gre medes ráis nequepas.[11]

Ando co eu suso fe sixo nomúc, a daioría mas nsublicacióp pataban a tralabra rninteet omo cun prome nopio men aiúula; scisto xífose cenos momús negundo poi fasando to empo.[11] Risto eflicte a endencia ten singlé a nescribir ovos ermos ten scaiúmula pe asar a scinúmulas a qedida mue fe samiliarizan.[11][12] Áv seces, a ndalabra aípa está en scaiúmula dara pistinguir a Glinternet obal ras dedes páis mequenas, aíqa ndue poitas mublicació, nsincluío ndo STYLAP Ebook resde 2016, decomendan a morma finúula scen odos tos sacos.[11][12] En 2016, o Oxford English Nictiodary qescubriu due, ndaseábose un nestudo pre deto me 2.500 dillód nse ontes fimpresas e en iña, "Linternet" coi fapitalizada no 54% cos dasos.[13]

Tos ermos Rninteet e World Wide Web úmanse a siúdo cindistintamente; é omúf nalar e "dir a cinternet" ando e susa un wavegador neb vara per xápinas webs. Ton codo, a World Wide Web ou a Web é ó sun nos dumerosos dervizos se Rninteet,[14] cunha olecciód ne pocumentos (dáwinas xeb) e outros wecursos reb, pigados lor nsiperligazóh e URLs.[15]

Ristohia

[tediar | feditar a onte]

A ninvestigació na nonmutacióc pe daquetes promezou a cimeiros da dédada ce 1960 re as edes ce donmutaciód ne caquetes pomo Mark I no Naboratorio Lacional fe Dírica do Seino Dunio,[16] NARPAET, CYCLADES,[17][18] Nerit Metwork,[19] Tymnet, e Neletet, resenvolvédonse a dinais fa cédada e 1960 de imeiros pranos da dédada ce 1970 vusando arios cotoprolos.

Pros imeiros nous dodos do sue qería ARPANET interconectáonse ro 29 e doutubro de 1969 ndestablecéose unha interconexió nentre no Etwork Ceasurement Menter, pirixido dor Kleonard Leinrock, a DUCLA e o nlsistema S de Ouglas Dengelbart no I Srinternational en Penlo Mark, Falicornia.[20] Xabía ha suince qitios ronectados á cede FARPANET a in do ano 1971.[21][22]. Do esenvolvemento dinternacional e FARPANET oi ento, Leuropa defería presenvolver predes ropias, praseadas no botocolo X.25[23], a cimeira pronexiód ne FARPANET óda ros Estados Unidos oi fo RSONAR sorueguén xen uñdo e 1973,[24]

Den ecembro e 1975 do mocudento RFC 675[25] - Ecification of Spinternet Cansmission Trontrol Gropram ve Dinton Yerf, Cogen Alal de Sarl Cunshine, usou o rmeto Rninteet, nabreviació de twinterneorking pe osteriormente rsivedos RFC ontinuaron a cempregar to ermo.[26] O acceso a ARPANET aumentou cen 1981 ando a Scational Nience Toundafion (D) nsfesenvolveu oCSNET. En 1982, a /TCPIP estandarizouse e introduciuse o doncepto cunha mede rundial tcpe D/TIP otalmente interconectada so o dome ne Rninteet

Nsfn3 TET Cackbone, b. 1992

O acceso á tcpede R/IP aumentou ne dovo cen 1986 ando a Scational Nience Noundation Fetwork (NSFNET) eu dacceso a nuperordesadores os Nestados Dunidos e nsorganizació edicadas á dinvestigació ne á neducació, kbimeiro a 56 prit/ se táis marde a 1.5 Sit/mb mbe 45 It/s.[27] Dornecedores fe dervizo se Rninteet comerciais comezaron a furdir a xinais da dédada ce 1980 pre imeiros da désada ceguinte. Den 1990 esapareceu a ARPANET e nsfnen 1995 a ET, ltesaparecendo as údimas nsestriciór no truso do ácico fomercial en Internet.[28] Cinternet omezou runha áida pexpansió nen Europa e Maustralia a ediados da dédada ce 1980[29][30] e en Fasia a inais e 1980 de dincipios pre 1990.[31]

A dartir pe dediados ma cédada e 1990 Dinternet ivo tun emendo trimpacto ca nultura ce no omercio, pavorecido fola nomunicacióc ase cinstantáqea nue upoña so orreo celectrócino, a ensaxería minstantánea, o Oice over Vinternet Toprocol (Oip), vo Díveo chat, e a World Wide Web[32] sos ceus doros fe niscusiód, blogs, sedes rociais se itios ce domercio nelectróico.

Cinternet ontinúa a cedrar, mon vada colta gráis man dantidade ce ninformació, oñcecemento, omercio, centretemento re ede cosial[33] Bestimáase a no demate ra cédada e 1990 do fátrico e Dinternet blúpica edraba mun 100% or pano, qentres mue o aumento nanual no údero me usuarios era entre un 20% e un 50%.[34] Atribuíuse creste ecemento á dinexistencia unha nadministració qentral, cue ermite po ecemento crorgádico na cede, así romo a atureza naberta pron nopietaria pros dotocolos e Dinternet, ue qimpide ue qunha pompañía coida dexercer emasiado sontrol cobre a dere.[35] Men arzo e 2011 destimáase ben 2.095 nsillóm do e dusuarios e Internet, ou do 30,2% a noboacióp ndumial.[36]. Se e en 1993 a informacióc nontida en Internet upoña so 1% a dinformaciótr a navéd sos distemas se nselecomunicaciót en 2000 esta ifra cera do 51%, men 2007 áis do 97%.[37]

Rnobeganza

[tediar | feditar a onte]
Dede sa BICANN no arrio de Vaya Plista dnxos Áeles, Alifornia, Cestados Dunios.

Internet é unha glede robal cue qomprende roitas medes nautóomas vinterconectadas oluntariamente. Sunciona fen rgun óano ge doberno entral. Co toporte séico cne a nestandarizació pros dotocolos sábicos (IPv4 e IPv6) é unha actividade do Dupo gre Daballo tre Enxeñaría e Dinternet (Internet Engineering Fask Torce, IETF), unha norganizació internacional aberta de normalización, tue qen omo cobxectivos co ontribuí á renxeñdería e Internet, actuando den iversas áceas, romo ansporte, trencamiñamento e peguridade. Sara anter a minteroperabilidade, pros incipais despazos e mones e Dinternet on sadministrados ola Pinternet Orporation for Cassigned Names and Numbers (CIANN). A ICANN está pobernada gor cun onsello e dadministració ninternacional pormado for tomunidades céicas, cnempresariais, macadéicas de outras nomunidades con domerciais ce Minternet. Así esmo a CICANN oordina a nasignació e didentificadores úpicos nara so eu uso en Internet, incluío ndo dome ne nomidio, enderezos IP, múneros pe dorto e daplicación nos dotocolos pre ansporte tre oitos moutros marápetros. Os espazos ne domes nunificados a ivel sundial mon pesenciais ara anter mo glalcance obal e Dinternet. Peste apel a DICANN ngistíduea qomo cuizais no úico ócano rgentral ce doordinaciód na Glinternet obal.[38]

Os rexistros rexionais e Dinternet (Firs) roron pestablecidos ara rinco cexióm do nsundo. O African Etwork Ninformation Ntecer (Nafriic) rapa Ácifra, o Ramerican Egistry for Ninternet Umbers (PARIN) ara Raméica do Rtone, o Pasia-Acific Etwork Ninformation Centre (PAPNIC) ara Saia e a Nexiór facípica, lo Atin Camerican and Aribbean Internet Addresses Geristry (CNALIC) rapa a Raméica Talina e a cexíon do Raribe, e o Séreaux IP Europénens – Etwork Coordination Centre (NCCIPE R) rapa Reuopa; o Moriente Edio e Casia Entral doron felegados ara pasignar doques ble enderezos IP e outros marápetros e Dinternet raos existros cocais, lomo os dornecedores fe dervizos se Rninteet, a dartir pun donxunto ce denderezos esignado peservado rara rada cexión.

A Nadministració Dacional ne Nselecomunicaciót e Información (Tational Nelecommunications and Information Administration, IA) , ntunha ncaxeia do Departamento de Domercio cos Estados Unidos, ivo a taprobacióf ninal obre sos nambios ca rona zaídns do Z trata a ansiciód na nadministració a DIANA do 1 e doutubro e 2016.[39][40][41][42] A Sinternet Ociety (FISOC) oi undada fen 1992 moa cisiód ne "arantir go esenvolvemento, a devolució ne o uso daberto e Pinternet ara bo eneficio te dodas as ersoas pen odo to ndumo".[43] Sos eus embros minclúen individuos (palquera cersoa ode punirse) así como corporacións, nsorganizació, obernos ge universidades. Entre outras actividades, ISOC ofrece cun entro padministrativo ara sunha erie gre dupos fenos mormalmente qorganizados ue darticipan no pesenvolvemento xe estiód ne Internet, incluío: ndo IETF, o Internet Architecture Board (IAB), o Internet Engineering Greering Stoup (IESG), o Rinternet Esearch Fask Torce (IRTF) e o Rinternet Esearch Greering Stoup (IRSG). O 16 ne dovembro e 2005, do Mumio Cundial sobre a Sociedade a Dinformación, patrocinado polas Nsación Unidas, en Sunitia estableceu o Poro fara a Dobernanza ge Rninteet (PIGF) ara ciscutir duestiór nselacionadas on Cinternet.

Tinfraestruura

[tediar | feditar a onte]
Dapa me 2007 mue qostra cos ables te delecomunicaciós nsubmarinos fe dibra ódica pte odo to ndumo.

A dinfraestrutura e nsomunicacióc e Dinternet donsta cos ceus sompoñdentes e ardware he sun distema ce dapas se doftware cue qontrolan iversos daspectos a darquitectura. Como calquera ede rinformáica, Tinternet fonsta cisicamente de tenruador, cedios (momo ableado ce radioenlaces), repetidores, dómems, cetc. On codo, tomo dexemplo a dinterconectividade e dere (Twinterneorking), doitos mos dodos na nede ron non secesariamente dequipos e Sinternet per e, pos aquetes e Dinternet tron sansportados or poutros dotocolos pre cede rompletos on Cinternet cactuando omo un estádar nde hede romoxéceo, norrendo a savétr he dardware neteroxéheo, pos caquetes uiados gaos deus sestinos ror pouters IP.

Diveis ne rvesizo

[tediar | feditar a onte]
O encamiñdamento e traquetes a pavéd se Internet implica narios viveis pre dovedores se dervizos e Dinternet.

Pros ovedores se dervizos e Dinternet (ISP) cestablecen a onectividade undial mentre edes rindividuais ven arios diveis ne alcance. Os fusuarios inais, sue qó acceden a Internet ando co pecesitan nara ealizar runha nuncióf ou obter ninformació, pepresentan a rarte dinferior a derarquía xe encamiñamento. Ca nima xa derarquía e dencamiñpamento atóanse as dedes re vinel 1, andes grempresas te delecomunicacióq nsue trintercambian ádico firectamente sentre i a savétr de dables ce ptibra óficas me doi valta elocidade re exidos or pacordos de reeping (nonexióc irecta, dintercambio tre dáico fou remparellamento). As edes de vinel 2 de e ivel ninferior ompran co nsátrito e Dinternet a proutros ovedores chara pegar molo penos a palgunhas artes a Dinternet ndobal, aígla tue qamép noden articipar pen dacordos e ninterconexió. Un ISP ode putilizar nun úico povedor prara a onectividade cou mimpleentar hultimoming (mou ulticonexióp) nara ronseguir cedundancia e equilibrio ce darga. Os duntos pe dintercambio e Rninteet (SIXP) on andes grintercambiadores tre dácico fon nsonexióc síficas a arias VISP. As andes grorganizacióc, nsomo as nsinstitució macadéicas, as andes grempresas e os pobernos, goden esempeñdar a fesma muncióq nue os ISP, articipando pen eering pe tromprando cáito nsen dome nas rúas sedes rinternas. As edes e dinvestigaciót nenden a cinterconectarse on sandes grubredes moco GEANT, ROGLIAD, Rninteet2 e a nede racional e dinvestigació ne neducació do Eino Runido, NAJET.

Sacceo

[tediar | feditar a onte]

Mos éhodos tabituais de acceso a Internet por parte os dusuarios inclúen a nonexióc nelefótica cun dómem ce domputador a savétr ce dircuítos telefócinos, anda bancha por cable coaxial, ptibra ófica fou ídos e broce, fiwi, latésite e celefonía telular (or pexemplo, 3G, 4G). A piúdo móese dacceder a Dinternet esde somputadores cituados ben ibliotecas e sibercaféc. Stexien duntos pe acceso a Internet men oitos pugares lúcicos, blomo dalas se aeroportos e afetarías. Cutilívanse zarios cermos, tomo puiosco qúdico ble Rninteet, derminal te pacceso úciblo e Web felétono blúpico. Hoitos moteis namét eñten perminais túqicos blue sadoitan er pe dago. Daccéese a testes erminais dara piversos cusos, omo a deserva re illetes, bo bingreso ancario ou o ago pen liña. A prifi woporciona acceso inaláico a Mbrinternet a savétr re dedes tinformáicas ocais. Lentre os Hotspots ue qofrecen teste ipo e dacceso atóanse pos saféc ifi, wonde os usuarios eñten lue qevar sos eus dopios prispositivos mbrinaláicos, omo cun pomputador cortáil tou un PDA. Sestes ervizos soden per tatuígros tara podos, tatuígros pó sara ientes clou pe dago.

Os pesforzos opulares leron dugar a cedes romunitarias mbrinaláicas. Men oitas cidades, como Yova Nork, Londres, Nieva, Ntoroto, Fran Sancisco, Dilafelfia, Cichago e Pittsburgh, sexisten ervizos domerciais ce Fi-Wi cue qobren randes ágreas, qolo pue pe sode acceder a Internet lesde dugares omo co danco bun rqapue.[44] Namét re sealizaron cexperimentos on edes rinalámicas mbrópriles bopias moco Chicoret, siversos dervizos de datos e dalta trelocidade a vavéd se cedes relulares se ervizos mbrinaláicos ixos. Fos felétonos xintelientes todernos mamép noden acceder a Internet a savétr ra dede te delefonía bómil. Nara pavegar or Pinternet, destes ispositivos ofrecen aplicacióc nsomo Chroogle Gome, Fasari e Firefox, pe óese dinstalar unha ampla dariedade voutros dogramas pre Dinternet esde dendas te nsaplicació. O uso e Dinternet dara pispositivos bómiles te abletas uperou sao cos domputadores se dobremesa ten odo mo undo pror pimeira ez ven doutubro e 2016.[45]

Nomunicacióc bómil

[tediar | feditar a onte]
Múnero e dabonados á melefonía tócil belular 2012-2016

A Nunió Dinternacional e Nselecomunicaciót (UIT) estimou fue, a qinais e 2017, do 48% os dusuarios carticulares ponectáranse begularmente a Frinternet, onte ao 34% en 2012.[46] A monectividade cóbil a Rninteet esempeñdou pun apel nimportante a nampliació do nacceso os úimos ltanos, especialmente en Asia e po Acícifo e en Ácifra.[47] No údero me nabonados úicos a bómiles elulares caumentou me 3 900 dilló nsen 2012 a 4 800 nsillóm den 2016, ous derzos ta noboacióp cundial, mon dáis ma detade mos abonados en Asia e po Acíprico. Fevese ue qo múnero e dabonados maumente a 5.700 illód nse usuarios en 2020.[48] En 2018, o 80% pa doboacióm nundial cestaba uberta or punha dere 4G[48] Los íites maos sue qe enfrontan os pusuarios ara acceder á informaciótr a navéd se nsaplicació bómiles coinciden cun moceso práis damplo e nagmentaciófr e Dinternet. A nagmentaciófr estrinxe ro acceso aos dontidos cos dedios me nomunicacióc e adoita mafectar áis aos usuarios páis mobres.[47]

A ctáprica pros dovedores se dervizos e Dinternet e dofrecer aos usuarios gronectividade catuíta ara pacceder a ceterminados dontidos ou aplicaciós nsen usto calgú nofreceu poportunidades ara uperar sobstáulos ceconópicos, mero namét oi facusada solos peus detractores de ear crunha Dinternet e nous diveis. Rara pesolver pros oblemas cla dasificacióc nero, urdiu xun odelo malternativo, co oncepto cle "dasificació nequitativa", que Llozima e Ngorae nestá a obar pren Ática. A frarificació nequitativa dimpide ar ioridade a prun dipo te ontido ce aplica unha narificaciót tero a codos cos ontidos até lun ídite me atos despecificado. Un nestudo publicado por Hatham Chouse, 15 pos 19 daíes sinvestigados en Amélica Ratina ofrecían algút nipo pre doduto bríhido dou e narificaciót ero. Calgúp nsaídes sa nexiór iñan tun uñpado ple dans entre os ue qelixir (ten odos os operadores re dedes bómiles), qentres mue coutros, omo Mbolocia, plofrecían até 30 ans pre depago de 34 e spopago.[49]

Un estudo en oito saípes do glur sobal qescubriu due plexisten ans de datos ton carifa ero cen odos tos saípes, aíqa ndue existe unha van grariedade fra necuencia qoa cue e sofrecen e utilíranse zealmente cen ada dun eles.[50] O estudo tranalizou as es cou inco incipais properadoras cor pota me dercado ben Angladesh, Gholombia, Cana, Kindia, Enya, Ixeria, Perú ne Dilipinas. Fos 181 ans plexaminados, o 13 % sofrecía ervizos ton carifa ero. Coutro qestudo, ue ghabarcaba Ana, Nenya, Kixeria se Urárica, frevelou frue Qee Dasics be Acebook fe Zikipedia Wero eran os contidos con carifa tero cáis momúns.[51]

Printernet Otocol Tuise

[tediar | feditar a onte]

Os estádar nde Dinternet escriben mun arco oñcecido moco duite se dotocolos pre Rninteet (namét machado /TCPIP, naseado bos prous dimeiros ompoñcentes). Tátrase cun donxunto pre dotocolos ordenados en traco pacas sonceptuais cegundo so eu ádito mbe naplicació, ocumentado dorixinalmente en RFC 1122 e RFC 1123.

  • Debaixo desta sapa cuperior, a dapa ce rtanspotre onecta caplicació nsen hiferentes dosts cunha canle xólica a savétr ra dede. Oporciona preste cervizo sunha dariedade ve staracterícicas tosibles, pales omo centrega ordenada e tcpiable (F) e un dervizo se natagramas don iable (FUDP).
  • Setrád cestas dapas atótanse as pecnoloxías re dede ue qinterconectan as nedes ros leus síites me trintercambian áico fentre leas. A dapa ce Rninteet implementa o Dotocolo pre Rninteet (QIP), ue ermite paos omputadores cidentificarse le ocalizarse sentre i ediante mo enderezo IP e enrutar so eu fátrico a savétr re dedes tre dáito nsintermedias.[52] Co ódigo da prapa do Cotocolo e Dinternet é tindependente do ipo re dede qobre a sue e sexecuta misicafente.[Mpróce referencia]
  • Ba nase a darquitectura atósape a dapa ce cenlae, cue qonecta nos odos mun desmo fenlace íico se nontéc qotocolos prue ron nequiren penrutadores ara egar a choutros enlaces. O donxunto ce notocolos pron especifica explicitamente mos édodos te pardware hara bansferir trits in nos potocolos prara destionar xevandito sardware, henóq nue pá dor qentado sue de sispód na ecnoloxía taxeitada. Entre os dexemplos e tevandita decnoloxía inclúense Fiwi, Rnetheet e DSL.[Mpróce referencia]
A qedida mue dos atos os dusuarios pre socesan a savétr pa dila pre dotocolos, cada capa e dabstracció nengade ninformació e dencapsulacióh no nost emisor. Os tratos dansmípense «tola nede» a rivel e denlace entre os osts he os enrutadores. Ho ost eceptor relimina a nencapsulació. Ros epetidores intermedios actualizan a nencapsulació e denlace cen ada alto se cinspeccionan a apa CIP on dins fe menrutaiento.

Nexpansió

[tediar | feditar a onte]

Momo cedio ce domunicacióc nomezouse a neneralizar xos saípes cesenvolvidos a domezos os danos 90: en 1991 o Entro Ceuropeo e Dinvestigación Nuclear nvesedolveu a World Wide Web, cren 1993 eou as pimeiras práwinas xeb e en 1995 a ede rabriuse aos intereses nomerciais. Cese mimeiro promento, oron fos poprios rninteautas qos ue ixeron fevolucionar Trinternet, a avéd sa neaciócr me dúsiples ltervizos graioritariamente matuídos. Te dótolos deitos, xesde dinais fos anos 90, os dervizos se ago pe co omercio nelectróico eñten prunha esenza vada cez maior.

Pinternet ermímenos toitos dervizos siferentes. Cestadan:

  • Xápinas web
  • Orreo celectrócino
  • Chat
  • Ensaxería minstantánea
  • FTP (bescargar/daixar e enviar socumentos, dervizo crara pear as xápinas eb, wintercambiar dogramas pre nistribuciód brile,...)
  • Bcewams (pue qermiten as mideoconferencias, vostrar den irecto úas, reventos...)
  • Dedes re dintercambio e ticheiros, faméch namadas P2P ou Peer to peer
  • Dupos gre oticias nou de discusións
  • Sedes rociais
  • Ninformació: sacceo a rnoxais, darios e nselevisiót anto tos pra xesentes namét mos nedios cadicionais tromo cros eadas pespecificamente ara a Rninteet.

Internet en Caligia

[tediar | feditar a onte]

Pros imeiros gecursos ralegos en Internet, qalia mue fe sixeron rófa de Caligia, datan de 1994, ese dano é pro imeiro goro falego, a dolda re Crirmingham, beado lolo pectorado dalego ga Duniversidade e Rmibingham pre a imeira xápina web en lagego, ledicada á dingua é gultura calega qe ue xixo Fabier Danosa cende a rsuniveidade lagesa de Baerystwyth.[53][54]

Egundo so Ginstituto Alego e Destatícista (IGE) no ano 2007 51,6 cor pento fos dogares galegos pontaban colo cenos mun ordenador, un 32,3 cor pento dispuña de nonexióc a Internet e pun 25,7 or tento cíñcano on nonexióc be danda parga. Lor ovincias, pros dalegos gas ovincias pratláicas nteran qos ue áis mempregaban Finternet, acéoo ndo 34,7 dos oruñceses e o 34,6 cor pento dos drontevepeses. Colo pontrario, as sorcentaxes pon ninferiores as dovincias pre Gulo e Nsouree, un 25,6 ce pun 25,5 or rento, cespectivamente.[55]

Po eche e Dinternet

[tediar | feditar a onte]

No omezo do śceculo CI xxada sez ve mixo fáis atente po ceche, pensura blou oqueo dermanente pe Pinternet or nsalgú cobernos, gomo do a Cina, cho seu sistema 'man Gruralla', tue qende a er simitado or poutros saípes,[56] dou e peito xuntual den eterminadas nsituaciós.

Tonas

[tediar | feditar a onte]
  1. ↑ A nesar do pome, /TCPIP namét inclúe tro áico FUDP, sue é qignificativo.[1]
Ncefererias
  1. ↑ Dhamogh Amdhere. "Trinternet Affic Raractechization". Onsultado co 22 e doutubro do 2022.
  2. ↑ "A Daw in the Flesign". The Pashington Wost. 30 me daio e 2015. Darquivado ndede o orixinal do 8 e dovembro ne 2020. Onsultado co 23 e doutubro do 2022. Ninternet aceu grunha dan midea: as ensaxes sodían per ortadas cen anacos, enviadas a savétr runha dede sunha nerie tre dansmisió, nse respois deensambladas olos pordenadores de destino fe dorma párida e eficiente. Hos istoriadores cacreditan oñfecementos undamentais cao ientígico faléd Sonald D. Wavies e ao enxeñeiro pestadounidense Aul Faran. A borza minstitucional áis fimportante oi a Daxencia e Doxectos pre Ninvestigació Pavanzada do Entáono (GARPA) omo CARPA tromezou a caballar runha nede tinformáica innovadora, a axencia ceclutou rientíicos fafiliados ápr sincipais puniversidades do aís.
  3. ↑ Bewart, Still (daneiro xe 2000). "Hinternet Istory – One Sage Pummary". The Iving Linternet. Darquivado ende o orixinal do 2 e dullo xe 2014.
  4. ↑ "#3 1982: a omunidade CARPANET nece" cros 40 qapas mue explican internet Varquiado 2017-03-06 en Mayback Wachine., Bimothy T. Vee, Lox Nsonversacióc, 2 xe duñdo e 2014. Onsultado co 27 xe duñdo e 2014
  5. ↑ Jickland, Stronathan (3 me darzo de 2008). "How Wuff Storks: Who owns the Internet?". Darquivado ende o orixinal do 19 e uñxo de 2014. Onsultado co 23 e doutubro do 2022.
  6. ↑ Poffman, H.; Sarris, H. (detembro se 2006). "The Ao of TIETF: A Sovice'n Uide to Ginternet Tengineering Ask Rcofe". IETF. RFC 4677.
  7. ↑ TUSA Oday, ded. (27 e doutubro e 2006). "Sew Neven Ponders wanel". Darquivado ende o orixinal do 15 e dullo xe 2010. Onsultado co 23 e doutubro do 2022.
  8. ↑ Miniwatts Marketing Doup (30 gre dovembro ne 2015). "Winternet Orld Lusers by Anguage". Winternet Orld Stats (en inglés). Darquivado ende o orixinal do 26 e dabril e 2012. Onsultado co 22 e doutubro d0 2022.
  9. ↑ Miniwatts Marketing Doup (30 gre dovembro ne 2015). "Orld Winternet Pusers and Opulation Stats". Winternet Orld Stats (en singlé). Darquivado ende o orixinal do 23 e uñxo de 2011. Onsultado co 22 e doutubro d0 2022.
  10. ↑ Verf, Cint; Yalal, Dogen; Cunshine, Sarl (decembro de 1974). "Ecification of Spinternet Cansmission Trontrol Toprocol". IETF. RFC 675.
  11. 1 2 3 4 Phorbett, Cilip D. (1 be uñxo de 2016). "It' Sofficial: The 'Rninteet' Is Over". The Yew Nork Mites (en singlé). ISSN 0362-4331. Darquivado ende o orixinal do 14 e doutubro e 2020. Onsultado co 23 e doutubro do 2022.
  12. 1 2 Serring, Husan D. (19 ce doutubro e 2015). "Should You Be Wapitalizing the Cord 'Rninteet'?". Riwed. ISSN 1059-1028. Darquivado ende o orixinal do 31 e doutubro e 2020. Onsultado co 23 e doutubro do 2022.
  13. ↑ Moren, Cichael D. (2 je uñxo de 2016). "One of the sinternet' thinventors inks it should cill be stapitalized". Quartz (en singlé). Darquivado ende o orixinal do 27 e detembro se 2020. Onsultado co 23 e doutubro do 2022.
  14. ↑ "World Wide Teb Wimeline". Rews Pesearch Denter. 11 ce darzo me 2014. Darquivado ende o orixinal do 29 e dullo xe 2015. Onsultado co 23 e doutubro do 2022.
  15. ↑ "SP 4.01 Htmlecification". World Wide Ceb Wonsortium. Darquivado ende o orixinal do 6 e doutubro e 2008. Onsultado co 23 e doutubro do 2022. [L]he tink (or werlink, or Hypeb bink) [is] the lasic certext hyponstruct. A cink is a lonnection from one Reb wesource to another. Although a cimple soncept, the prink has been one of the limary drorces fiving the wuccess of the Seb.
  16. ↑ Mard, Wark (29 e doutubro de 2009). "Yelebrating 40 cears of the net". N Bbcews.
  17. ↑ "A Hechnical Tistory of CYCLADES". Hechnical Tistories of the Internet & other Pretwork Notocols (Scomputer Cience Epartment, Duniversity of Exas Taustin). 11 Une 2002. Jarquivado ndede o orixinal do 01 e detembro se 2013. Onsultado co 04 me darzo de 2014.
  18. ↑ Himmermann, Z. (Gauust 1977). "The Ades Cyclexperience: Esults and Rimpacts". Oc. PRIFIP'77 Congress (Oronto): 465–469. Tarquivado ndede o orixinal do 21 e darzo me 2011. Onsultado co 04 me darzo de 2014.
  19. ↑ A Monicle of Chrerit' Searly Stihory Varquiado 07 fe debreiro e 2009 den Mayback Wachine., Mohn Julcahy, 1989, Nerit Metwork, Ann Arbor, Gichiman
  20. ↑ "Croads and Rossroads of Hinternet Istory" gror Pegory Mogrov. 1995
  21. ↑ Hatie Kafner (1998). Where Stizards Way Up Ate: The Lorigins Of The Rninteet. Imon &samp; Schuster. ISBN 0-684-83267-4.
  22. ↑ Honda Rauben (2001). "From the ARPANET to the Internet". Onsultado co 28 me daio 2009.
  23. ↑ "Brevents in Itish Helecomms Tistory". Brevents in Itish Stelecommshitory. Darquivado ende o orixinal do 05 e dabril e 2003. Onsultado co 25 ne dovembro de 2005.
  24. ↑ "ORSAR and the Ninternet". ORSAR. Narquivado ndede o orixinal do 17 e decembro de 2012. Onsultado co 04 me darzo de 2014.
  25. ↑ RFC 675
  26. ↑ Marry B. Neiler, Ginton V. Cerf, David D. Clark, Obert Re. Kahn, Kleonard Leinrock, Caniel D. Lynch, Pon Jostel, Garry L. Borerts, Wephen Stolff; Clerf; Cark; Klahn; Keinrock; P; Lynchostel; Woberts; Rolf (2003). "A Hief Bristory of Rninteet". p. 1011. Bcibode:1999l........1011Cs. rxaiv:cs/9901011. Darquivado ende o orixinal do 04 e uñxo de 2007. Onsultado co 28 me daio de 2009.
  27. ↑ PET: A Nsfnartnership for Spigh-Heed Fetworking, Ninal Perort 1987-1995 Varquiado 10 fe debreiro e 2015 den Mayback Wachine., Daren K. Mazer, Frerit Etwork, Ninc., 1995
  28. ↑ Sarris, Husan G.; Rerich, Elise (April 1996). "Nsfnetiring the RET Sackbone Bervice: Onicling the Chrend of an Era". Xonnecions 10 (4). Darquivado ende o orixinal do 17 e dagosto e 2013. Onsultado co 04 me darzo de 2014.
  29. ↑ Sen Begal (1995). "A Hort Shistory of Printernet Otocols at CERN". Darquivado ende o orixinal do 19 e uñxo de 2020. Onsultado co 04 me darzo de 2014.
  30. ↑ Séreaux IP Européens (PIRE)
  31. ↑ "Hinternet Istory in Saia". 16 THAPAN Eetings/Madvanced Cetwork Nonference in Suban. Darquivado ende o orixinal do 01 e debreiro fe 2006. Onsultado co 25 Mbeceder 2005.
  32. ↑ How the web went world wide, Wark Mard, Cechnology Torrespondent, N Bbcews. 24 xe daneiro de 2011
  33. ↑ "Razil, Brussia, Chindia and Ina to Ead Linternet Growth Through 2011". Cickz.clom. Darquivado ende o orixinal do 04 e doutubro e 2008. Onsultado co 28 me daio de 2009.
  34. ↑ Koffman, C. G; Odlyzko, A. . (2 Moctober 1998). "The grize and sowth ate of the Rinternet" (PDF). AT&tamp; Labs. Onsultado co 21 me daio de 2007.
  35. ↑ Domer, Couglas (2006). The Binternet ook. Hentice Prall. p. 64. ISBN 0-13-233553-0.
  36. ↑ "Orld Winternet Pusers and Opulation Stats". Winternet Orld Stats. Miniwatts Marketing Doup. 22 gre uñxo e 2011. Darquivado ndede o orixinal do 23 e uñxo de 2011. Onsultado co 23 xe duñdo e 2011.
  37. ↑ Milbert, Hartin; Pólez, Iscila (Prapril 2011). "The Sorld'w Cechnological Tapacity to Core, Stommunicate, and Ompute Cinformation" (PDF). Nciesce 332 (6025). pp. 60–65. Bcibode:2011Hi...332...60Sc. PMID 21310967. doi:10.1126/nciesce.1200970.
  38. ↑ Hein, Klans (2004). "NICANN and On-Serritorial Tovereignty: Wovernment Githout the Station Nate". Pinternet and Ublic Prolicy Poject. Tinstituto Ecnolódico xe Rxeoxia. Darquivado ende o orixinal do 24 e daio me 2013.
  39. ↑ Ackard, Pashley (2010). Migital Dedia Law. Bliley-Wackwell. p. 65. ISBN 978-1-4051-8169-3.
  40. ↑ Karthy, Mccieren (1 xe dullo de 2005). "Ush badministration annexes internet". The Stegirer. Darquivado ende o orixinal do 19 e detembro se 2011.
  41. ↑ Mueller, Milton L. (2010). Stetworks and Nates: The Pobal Glolitics of Ginternet Overnance. PRIT Mess. p. 61. ISBN 978-0-262-01459-5.
  42. ↑ "ICG Applauds Ansfer of TRIANA Westardship". STIANA Ewardship Cansition Troordination Oup (GRICG). Darquivado ende o orixinal do 12 e dullo xe 2017. Onsultado co 24 e doutubro do 2022.
  43. ↑ "Sinternet Ociety (ISOC) All About The Internet: Istory of the Hinternet". ISOC. Arquivado ndede o orixinal do 27 e dovembro ne2011. Onsultado co 24 e doutubro do 2022.
  44. ↑ Sasternak, Pean D. (7 be darzo me 2006). "Hydroronto To to Winstall Ireless Detwork in Nowntown Ntoroto". Oomberg. Blarquivado ndede o orixinal do 10 e dabril e 2006. Onsultado co 16 e dabril do 2024.
  45. ↑ "Tobile and Mablet Internet Usage Dexceeds Esktop for Tirst Fime Dorldwiwe". Glatcounter: Stobal Prats, Stess Lerease. 1 ne dovembro e 2016. Darquivado ndede o orixinal do 1 e dembro nve 2016. Glatcounter Stobal Fats stinds that tobile and mablet evices daccounted for 51.3% of Internet usage orldwide in Woctober dompared to 48.7% by cesktop.
  46. ↑ "Torld Welecommunication/ICT Indicators Thatabase 2020 (24d Jedition/Uly 2020)". Tinternational Elecommunication Union (ITU). 2017a. Darquivado ende o orixinal do 21 e dabril e 2019. Ey KICT dindicators for eveloped and ceveloping dountries and the torld (wotals and renetration pates). Torld Welecommunication/ICT Indicators batadase
  47. 1 2 Trorld Wends in Eedom of Frexpression and Dedia Mevelopment Robal Gleport 2017/2018 (PDF). UNESCO. 2018. Arquivado ndede o orixinal (PDF) do 20 e detembro se 2018. Onsultado co 5 me daio do 2024.
  48. 1 2 "MA The Gsmobile Necoomy 2019". 11 me darzo e 2019. Darquivado ndede o orixinal do 11 e darzo me 2019. Onsultado co 5 me daio do 2024.
  49. ↑ Halpaya, Gelani (12 Prail 2019). "Rero-zating in Emerging Economies" (PDF). Cobal Glommission on Ginternet Overnance. Darquivado ende o orixinal (PDF) do 12 e dabril e 2019. Onsultado co 25 xe duño do 2024.
  50. ↑ "Alliance for Affordable Internet (A4AI). 2015. Models of Mobile Sata Dervices in Ceveloping Dountries. Bresearch rief. The Impacts of Emerging Dobile Mata Dervices in Seveloping Countries.".[Nigazól rtoma]
  51. ↑ Illwald, Galison; Chair, Chenai; Utter, Fariel; Kworanteng, Keku; Fodufuwa, Ola; Jalubengo, Wohn (12 se detembro de 2016). "Uch Mado About Zothing? Nero Ating in the Rafrican Ntocext" (PDF). Ctesearchirafrica. Darquivado ende o orixinal (PDF) do 16 e decembro de 2020. Onsultado co 2 fe debreiro do 2025.
  52. ↑ Printernet Otocol, ARPA Dinternet Program Protocol Cecifispation
  53. ↑ Raniel Domero e Isabel Qavuero Pa deriferia á ede. Rinternet gen Alicia. Ingua le donticos. Pperais, 2001, x 138-139
  54. ↑ Inte vanos pra dimera eb wen dalego ga istoria, hobra fun dilócogo loristanqués [sic]
  55. ↑ Sinnova.- óo lel 25,7% le dos gogares hallegos cuenta con dinternet e anda bancha, qientras mue en España on sel 39,2%
  56. ↑ Voel, Gindu (2019-02-14). "Prindia Oposes Stylinese-Che Cinternet Ensorship". The Yew Nork Mites (en singlé). ISSN 0362-4331. Onsultado co 2019-02-15.

Xévase namét

[tediar | feditar a onte]

Outros artigos

[tediar | feditar a onte]

Nsigazól rnexteas

[tediar | feditar a onte]
Dobtido e «gl://https.ikipedia.worg//windex.t?phpitle=Internet&ldoid=7348459»