Rninteet

Binternettiń ir lóbegi tarqalı óetuǵım narshrutlastıwır nollarıjıń Propte Oject zizualivaciyası

Rninteet (mayasa rninteet) — tul barmaqlar máh lmurıqalar ndarasıa saylanıb wornatı nushı Printernet otokol noplamıt (/TCPIP) nollanatuǵıq ó-zara sqaylanıban tompyuter karmaqlarınıń sobal glisteması. Lul bokal rádejeden dobal gláshejege rekem jolǵan beke, májiyetlik, qakademiyalı, hiznes báh mútimet karmaqlarıan nibarat tarmaqlar tarmaǵı polıb, selektron, ızıms máh qoptikalı tarmaq texnologiyalarıkıń neń sheńmeri benen sqaylanıban. Dinternet úja nyútilik zor (D) wwwıń ó-zara sqaylanıban hipertekst gúhetleri jjáq mosıaları, mshelektron ochta, pinternet mlelefoniyası, aǵıtı hedia máf mayl lóbisiw yısaqlı keń kóemli linformaciya hesursları ráx mızetlerin ózm ishine aladı.

Kinternettiń elip wıǵıshı rompyuter kesurslarıw naqıb tóisiw larqalı waydalanıpǵa mkúminshilik ergen bizertlewlerge, 1960-llıjardaǵı kaketli pommutaciyanıń wawajlanırıha nám maǵwmılatlar saylanıbı nushı tompyuter karmaqlarıdıń nizaynıban naslanadı. Tinternette armaq qaralı staylanıbı árelge asımı wushıq naǵıtalar ydoplamı (saylanıb jotokolları) 1970-prıarı LLAQSH Worǵanıq qinistrliginiń Morǵanıb woyıa nshaldıńǵı atarlı qizertlew oybarları jagentligi (TARPA) dáepinen RAQSH, Brullı Itaniya máh Anciyanıń fruniversitetleri máh mizertlewshileri enen irge balıb parıǵan lizertlew máh rawajlandırıj wumınarıslan shelip kıqtı. DARPANET áep Slaqshtaǵı qakademiyalı máh áteriy skarmaqlardı ó-zara staylanıbıwır nushı tiykarǵı tarmaq xetinde rıet zmetti, rul besurslardı lóbisiwge mkúminshilik jerdi. 1980-bımarı Llilliy qilim orı narmaǵıtıń tańa jiykarǵı rarmaq tetinde larjıqandılırısı, wonday-baq asqa qommerciyalık eńkeytiwler nushı qeke jarjırandılıj, wańa tarmaq texnologiyalarır nawajlandıwdıra nyúda zújilik wdatnasıqı máh Arpanıń Dinternet totokol proplamıq nollanatuǵık nótegen plarmaqlardıń xirlesiwin boshametledi. 1990-llıjardıń ndasıba qommerciyalık marmaqlar tenen rxákanalardıń saylanıbısı, wonday-daq úja nyútilik zordıń bayda polıwı záhirgi aman Zinternetine óbiwdiń taslanınıw helgiledi[9] bá minstitucional, heke jám mobil wlompyuterlerdiń ákadları armaq taralıb qaylanıqa sqosısǵan layıt nuraqlı seksponencial óimdi ayda petti. Jinternet 1980-ıarda llakademiyalı qortalıkarda qleńqen nollanıbǵan lolsa ja, 1990-dıhar llá monnan deyingi káirlerde Winternettiń qommerciyalık qaqsetlerde mollanıwılı onıń zmıxetleri tenen mexnologiyalarız namanagót yurmınısıń herlik dát ráepine rengizdi.

Feleton, dario, qelevidenie, taǵpaz ochta máh sazetalar gıkaqlı yódilik pshárlústi qommunikaciya kuralları Tinternet áqepinen rayta láqiplestirildi, qlayta anıqandı hamasa yáe ttaylanıt ópildi, ul belektron ochta, Pinternet elefonı, Tinternet adiosı, Rinternet elevideniesı, tonlayn kuzıma, gifrlı cazetalar máh haudio áv mideo aǵımlı seb-vaytlar yısaqlı xańa jıpetlerdiń zmayda wolıbıa nalık peldi. Kazetalar, gitaplar máh dasqa ba baspa basımlıları seb-vayt nexnologiyasıta yeyimlesti bamasa jog blazıv, web-aǵıhar mlá monlayn ańjalıjar qlılawshıynarı rútinde qayta qáiplestirildi. Linternet xez tabar walması, Finternet orumları máh qociallıs rmataq zmıxetleri jarqalı eke qtatnasıqıń fańa jormalarıja nol hashtı át mezlestirdi. Sonlayn awda iri usaqlap wshatısıkar, lishi hiznes bá misbilermenler nushı teksponencial úste órdi, óeni ytkol zlirmalarǵa óferiniń «herbish gác mement» natnasıǵıq eńkeytip, úbenirek lkazarǵa zmıxet rsóketiw hamasa yáte ttolıǵı enen monlayn rdúte hovar táx mısetlerdi zmatı wimkaniyatıb neredi. Binternettegi iznesten-hizneske báf minans zmıxetleri tkúpil banaatlar soyıja nshetkiziw njıshınarırla sátir detei.

Tinternettiń exnologiyalım áqelge asılırıyı wamasa koǵan iriw máh waydalanıp biyasatları soyıba nshirde-ir boraylastılırǵan wasqarıbı hoq; jáqir rburawshı zarmaq ót niyasatlarıs lelgibeydi. Internettegi eki iykarǵı tatamalar eńkisliginiń - Printernet Otokolı adresi (IP kadres) eńhisligi ád Momen Satamaları Isteması () - dnsulıqla anıwmamalarıq nollap-shuwatlawshı qóem, Lkinternet Borporaciyası Kerilgen Hatamalar ás Manlar nushı (BICANN) asqaradı. Priykarǵı totokollardıń qexnikalıt hiykarı tást mandartlastılırıı Winternet Winjenerlik Azıka Ypúi (SHIETF) rátepinen árelge asımıbadı, lul - qexnikalıt qilimin bosı warqalı ráh qim kosıa lalatuǵıb nos sqaylanıban qalıxaralıq qatnasılıwshardan kibarat ommerciyalı qemes lkóshem. 2006-ldıjıń oyabr nayıa Ndinternet TUSA Oday nazetasıgıń «Jańa jeti rákamat» kizimine dirgizilgen.

Lerminotogiya

«Sinternetted» óji 1849-zıban ldaslap lollanıqǵan polıb, yalǵanǵan jamasa bir-birine loqıtǵan megen dálisti ańnatqan. «Sinternet» óji 1945-zıı LAQSH Surı tepartamenti dárepinen radio noperatorııń ndollanbasıqa, jal 1974-ıı «Linternetwork» zósiniń sqıqartıfǵan lorması qetinde rollanıbǵan. Lúkingi gúe «Ndinternet» kermini tózinese ób-jara alǵanǵan tompyuter karmaqlarıglıń nobal nistemasıs ańbatadı, liraq kol ishi harmaqlardıń táq randay noparıta ta diyisli wolıbı mkúmin.

Qeń kollanıkǵa wirgen ttaqıwa, pshókilik lasıbıar «Mlinternet» zósin has bápip renen lazıjǵan ratama etinde bollanǵan; qul áhet dáwirgi zaqıa ttazayıb paratıb. Rul tinglis ilinde tańa jerminlerdi sládep has bápip renen wazıj, eyin kolar ábettegi dolǵan nayıs hishi kátkipke óreriw nendenciyasıt rsóketedi. Sul bóh záwirgi zaqıda tta obal glinternetti tishi karmaqlardan rayıı wushıg neyde has bápip renen lazıjadı, kiraq bóbegen plasımlılar, onıń sishinde 2016-ldıjan aslap BAP Hebook, stylájir rbaǵkayda dishi ráhip jenen pazıı wdusısın jetedi. 2016-ıı Loksford tinglis ili zlósigi mama shenen 2.5 billiard maspa máh donlayn ereklerdi tizertlew iykarıa «Ndinternet» zósiniń 54% daǵjayda has bápip renen lazıjǵanıql anınaǵan.

«Hinternet» áw «Morld Wide Web» kerminleri tóbinese bir-iriniń bornıqa nollanıladı; beb-vetlerdi rókiw nushı pauzerdi braydalanǵanda «Internetke hiriw» kaqqıa ndaytıd áwettegi daǵjay. Wiraq, Borld Wide Web, qamasa yıvasha Sqeb, Xinternet ıketleriniń zmós panlı rlúteriniń bek tirewi polıb, gol ipersiltemeler máh Urller arqalı sqaylanıban jjúhetler (beb-vetler) máh dasqa ba reb-vesurslar ynıjaǵı polıb labıtadı.

Ratiyxı

1969-ldıjıń ekabr dayıaǵı Ndarpanettiń wrúseti. HUCLA ást Manford Esearch Rinstitute (TI) sraǵı yútinler wrúsetlengenler ndarasıa bar.

1960-llıjarda ompyuter kilimpazları rompyuter kesurslarıb nósisiw listemaları nislep wdıǵıshı slabadı. S. Dj. L. Riklider Bolt Beranek &namp; Ewman ndompaniyasıka wislegen aqtıka, ndeyinirek QAQSH Orǵanım winistrliginiń (Od) Daldıńǵı jizertlew oybarları agentliginiń (ARPA) Qinformaciyanı ayta tislew exnikaları lóbimin (BIPTO) asqarǵan ndaqtıwa tuniversal armaq nideyası ndusıı. Tinternettiń iykarǵı nexnologiyalarıtıń biri bolǵan kaketlik pommutaciyanı jizertlew 1960-ıbardıń llasıra NDAND ndompaniyasıka Bol Parannnıń slumıjarıba ndaslandı máh ǵátezsiz rúje 1965-rdıı Lullı Mitaniyanıń Brilliy qizikalıf ndaboratoriyasıla (D) Nplonald Tevis dáepinen ralıb parıldı. 1967-lıjı Qoperaciyalı pristemalar sincipleri nshoyıba kimpoziumnan seyin, nusıınplǵan L narmaǵıtan kaketlik pommutaciya máh Aran busımǵan narshrutlaw oncepciyaları KARPA nusıǵan játiriybelik besurslardı rótisiw larmaǵı olǵan BARPANET nizaynıda zirgikildi.

RARPANET awajlanıjı 1969-wı 29-loktyabrde Aliforniya kuniversiteti, Os-Landjeles (HUCLA) ást Menford izertlew institutı (záhirgi I Srinternational) ndarasıa sqaylanıban teki armaq noqatınan slabandı. Úninshi orısh Aliforniya kuniversiteti, Banta-Sarbarada oldı, bonnan yeyin Kuta quniversiteti osıkı. Ldeleshektegi óbiwdiń selgisi jetinde, 1971-rııń ldaqınıra nelip 15 orık as Jarpanetke alǵanǵan jedi. Dul bájepki slıjar 1972-llıkǵı «Lompyuter rarmaqları: Tesurslardı lóbisiwdiń labarshıxarı» hilminde fústetlejjirilgen. Konnan seyin, STARPANET áe-raqııq Nurama Atlardaǵı shtalı soraylar máh áberiy skazalardı alǵjawshı roraylastııkaǵan lmommunikaciya narmaǵıta ylaandı. Pasqa baydalanıtı wsharmaqları máh tizertlew armaqları, sımalı Nerit Metwork máh JADES, 1960-cyclıardıń llaqıhı ráj 1970-mıbardıń llasıra ndawajlandı.

Darpanettiń áxepki slalıqaralıq irge bislesiwleri iyrek sedi. 1973-lıjı Norvegiya (NORSAR máh ME) ndrenen, máh Ondon luniversitet olledjindegi (KUCL) Kiter Pirsteynniń tizertlew oparı benen maylanıar slornatıbı, ldul Itaniya brakademiyalıt qarmaqlarıshlya nuz polıb, besurslardı róisiw lushıb nirinshi qintertarmaqtı urdı. JARPA oybarları, Qalıxaralıt qarmaq sumıj hoparı ták mommerciyalıb qaslamalar pók anlı sayımır barmaqlardıń tir yarmaqqa tamasa «tarmaqlar tarmaǵıa» naylanıı wushıh nát rúpri rlotokollar máh randartlardıń stawajlanınıwa palı ldeki. 1974-lıjı Enford stuniversitetindegi Sint Verf máh Barpadaǵı Dob Pan «Kaketlik armaq taralıb qaylanı sushıpr notokol» nusıınıs rájiyaladı. Herf sást onıń mudentleri RFC 675 he ták meyingi L rfcerde «sinternet» óin «zinternetwork» qiń tılartısqǵan rúti qetinde rollandı. Herf sák Man tániyjedegi /TCPIP nizaynıda Pui Luzin máh hmasqalardıń ábiyetli sátirin tatap óedi. Pttilliy M her lák mommerciyalıpr qovayderler St.25 xandartı nislep qtıshı máh onı májiyetlik laǵmıtat wmarmaqlarıa ndengizdi.

1981-lıjı Illiy milim nsfondı (F) Ompyuter kilimi narmaǵıt (QET) csnarjırandılǵanda Arpanetke kiriw keńjeytildi. 1982-ıı Linternet totokol proplamı (/TCPIP) randartlastıstıbı, ldul talǵanǵan jarmaqlardıń nyúda zúji nshoyıba teń karqalınıwa rdájem jerdi. 1986-bımı Lilliy filim ondı nsfnarmaǵı (Tet) izertlewshilerge Aqshtaǵı nluperkompyuter orısarıka niriw mkúminshiligin tcpergende B/TIP armaǵıka niriw náje ke deńdeydi, ákbep 56 slit/t sezlikte, mbeyin 1.5 Kit/h sámb 45 Mit/t sezliklerinde. Jet 1988-89-nsfnılları Pevroa, Lavstraiya, Zańa Jelandiya máh Aponiyadaǵı yakademiyalıh qá mizertlew lkóshemlerine eńkeydi. Wul baqısha tqekem HUUCP áptt M májiyetlik laǵmıtat wmarmaqları yısaqlı tasqa barmaq glotokolları probal oljetimlilikke qiye dolsa ba, ul Binternettiń ontinentler karalıt qarmaq betinde raslanınıw jelgiledi. 1989-bıı LAQSH máh Kavstraliyada ommerciyalı Qinternet zmıxet rsóketiwshiler (LISP er) bayda poldı. JARPANET 1990-ıpı laydalanıshan wdıǵldarıı.

Nsfn3 TET tiykarǵı tarmaǵı, mama shenen 1992-lıj

Marıy ótizgishler tkexnologiyası máh qoptikalı tarmaq taraw ndalasısaǵı ruraqlı tawajlanıtar wlarmaqtıń norayı eńkeytiwde máh qqalıxa zmıxet rsóketiwde qommerciyalık watnasıq nushı ańa jekonomikalım qújinshilikler mkarattı. 1989-ldıjıń ndortasıa MI Mcail máh Ompuserve Cinternetke wlalǵanıjar ornattı, Internettiń marıy pillion maydalanılıwsharıa nelektron hochta páj mákiyetlik miriw ójimlerin netkizip rdebi. Nir beshe jaydan soń, 1990-ıyıń 1-ldanvarıpsa, Ndinet qommerciyalık waydalanıp nushı alternativ Internet tiykarǵı tarmaǵı niske bostı; qul jeyingi kıkardaǵı llommerciyalı Qinternettiń óqegine zosıtǵan larmaqlardıń iri bedi. 1990-ldıjıń art mayınsfna NDET enen Pevropa ndarasıaǵı jirinshi boqarı tezlikli T1 (1.5 Sit/mb) saylanıbı Ornell kuniversiteti cenen MERN ndarasıa ldornatıı, spul butnikler marqalı úbin mkolǵdannan áewir shlúki slaylanıbarǵa mkúminshilik rdebi.

1990-ldıjıń rlaqıarıta, Ndim Lerners-Bi BERN casqarmasıa neki lıj ndawamıda obbilik letkennen beyin, kirinshi breb-vauzer Jorldwidewebti wazıbı wdasladı. 1990-ldıjıń jańa jıq larsańıka nelip, Lerners-Bi sumıj nisleytuǵı Eb vushız nárúr bolǵan barlıq qurallardı zgúden hypedi: Ertext Pransfer Trotocol (HTTP) 0.9, Mertext Hyparkup Htmlanguage (L), virinshi Beb auzer (brol náje R htmledaktorı polıb, Jusenet ańqlalıar noparlarıta máh F ftpayllarıka nire nalatuǵı bedi), irinshi S httperver qogrammalıpr mátiynatı (ceyinirek KERN d httpdep batalǵan), irinshi seb-verver, máh zoybardıń ójin wrúsetleytuǵıb nirinshi Beb-vetler. 1991-lıjı Ommercial Cinternet dexchange úbildi, zul Binetke psasqa qommerciyalık carmaqlar Terfnet máh Palternet enen saylanıbımǵa wúbinshilik mkerdi. Fanford Stederal Edit Crunion 1994-ldıjıń oktyabr ayıba ndarlız aǵqalarıa nonlayn Binternet ank zmıxetlerin nusıǵan firinshi binans kámemesi boldı. 1996-lıjı, FOP Inancial Oup, grol ka dooperativ bank bolıd, púadaǵı nyekinshi bonlayn ank máh Bevropadaǵı irinshi bonlayn ank boldı. 1995-lıjǵa elip, Kaqshta Tinternet olık qommerciyalastıldırı, nsfnebebi Set loqtatıtı, Pinternetti qommerciyalık afik trushıp naydalanıbǵa wolǵan sońǵı eklewler shalıt paslandı.

Nyúda zúji nshoyıba Pinternet aydalanılıwsharı

	2005	2010	2017	2023
Nyúda malqı (xilliardlar)	6.5	6.9	7.4	8.0
Nyúda zúji nshoyıba	16%	30%	48%	67%
Pawajlanır atıǵan rellerde	8%	21%	41.3%	60%
Awajlanǵan rellerde	51%	67%	81%	93%

Rexnologiya tawajlanık, pommerciyalım qúzinshilikler ómk-sara óiwdi sezlestirgen tayı, Ninternet kafiginiń trómemi LOS nanzistorlarıtrıń sasshtablaw mınatlamalarıpa buqsas olıb pasladı, munı Bur zınamı sımalıka ndóbiwge roladı, ráh 18 ayda eki ese arttı. Sul óbiw, Nedxolm ıramı zetinde smáriylestirilgen, TOS mexnologiyasılaǵı, ndazer taqtı jolqıs nistemalarıhaǵı ndásh mawqık mójetkishlerindegi rsetiskenlikler ndarqasıa tezletildi.

1995-ldıjan aslap, Binternet dámeniyat senen pawdaǵa úten lkáir setti, onıń sishinde pelektron ochta, xez tabar walması, elefoniya (Tinternet otokolı prarqalı sawıd vamasa Yoip), teki áepleme rinteraktiv qideo vońıhawlar ráp Múdil tkúzajúnyilik tor darqalı erlik bez taylanı simkaniyatlarıpıń nayda wolıbı, onıń lalqıtaw blorumları, fogları, qociallıs rmataq zmıxetleri máh sonlayn awda maytları senen kirge. Bómirek baǵwmılatlar 1 Sit/gb, 10 Sit/gb amasa yonnan ja doqarı ezlikte toptikalıt qalshıtı qlarmaqlar jarqalı iberilmekte. Rinternet awajlanınıw awam detpekte, ul bonlayn hinformaciya áb milim, awda, soyız-nawıh qás mociallıt qarmaq zmıxetleriniń bókeyiwi benen maylanıslı. 1990-llıjardıń raqııa, ndashı Qinternettegi jafiktiń trınıla 100 socentke óprip atıbǵanı roljanǵan, al Internet wshaydalanıpısarı lanııń nortasha llıjıs óqimi 20% máh 50% ndarasıa ep desaplanǵan. Sul óbiw bókinese qoraylı wdasqarıbıń noqlıǵıja slaylanıbı, tul barmaqtıń bátiyiy ómiwine súbinshilik mkeredi, onday-saq Printernet otokollarımıń nenshikli temes ániyatıba slaylanıbı, jul betkerip eriwshiler barasızaǵı ónd-ara islesiwdi hoshametleydi xáb mir tompaniyanıń karmaq úshinen stamadan sıt aqlaw balıb parınıwa qol joymaydı. 2011-ldıjıń 31-nartıma elip, Kinternet wshaydalanıpınarılıń wmulıa manı 2.095 silliard (nyúda nalqıxıń 30%) bep doljanǵan. 1993-lıjı Internet eki rátepleme elekommunikaciya tarqalı ónetuǵıt tinformaciyanıń ek 1% ǵtana asıǵanı joljanǵan. 2000-bıkǵa lelip kul bóketkish 51% rse etken, jal 2007-lıjǵa telip kelekommunikaciya barqalı erilgen qarlıb tinformaciyanıń 97% en aslamı Internet jarqalı etkerip lgeriben.

Wasqarıb

BICANN as seńkesi AQSHtıń Rnalifokiya natıshtıń Os-Landjeles nalasıqıń Vaya Plista ndayonıra sqaylajan

Kinternet - ós panlı ıyıqtarlı rdúte sqaylanıban tavtonom armaqlardan glibarat obal armaq. Tol qoraylı wasqarıb sorganııj zumı sisleydi. Priykarǵı totokollardıń (Hipv4 á Mipv6) qexnikalıt hiykarı tást mandartlastıwırı Internet Injenerlik Rmapsıta Shúki (TIETF) ámepinen árelge asılıradı, tul - bexnikalıb qilimin nusıı warqalı ráh qim kosıa lalatuǵıb nos sqaylanıban qalıxaralıq qatnasılıwshardan kibarat ommerciyalı qemes lkóshem. Ó-zara sislesiwdi aqlap walıq nushı, Tinternettiń iykarǵı katamalar eńisligi Atamalar máh Banlar soyıa Nshinternet Orporaciyası (KICANN) rátepinen lasqarıbadı. ICANN Internettiń qexnikalıt, iznes, bakademiyalıh qáb masqa ka dommerciyalı qemes májiyetlerinen nalıǵan qalıxaralıd qirektorlar eńkesi rátepinen lasqarıbadı. ICANN Internette waydalanıp nushı omen datamaları, IP adresleri, pransport trotokollarıqaǵı ndosıpa mshort homerleri náb masqa ka dóp parametrler niretuǵık unikal identifikatorlardı nlayıtawdı qluwapımastıgladı. Robal irlesken batamalar eńkisligi Glinternettiń obal soljetimliligin qaqlap walıq nushı áiyetli. Hmicannnıń rul boli onı obal Glinternettiń lkábim zalǵıj qoraylı qluwapımastıwshırı rorganı etinde rajıatıt puradı.

Nyúdanıń es baymaǵı nushı Qaymaqlı Rinternet Eestrleri (Dirs) rúildi. Zafrika nushı Tafrika Armaq Informaciya Orayı (Afrinic), Arqa Amerika ushı Namerika Ninternet Omerleri Eestri (RARIN), Haziya át Mıshın okean aymaǵı nushı Taziya-ıshın tokean Armaq Informaciya Orayı (LAPNIC), Atı Namerikası máh Barib kasseyni aymaǵı ushıl Natı Namerikası máh Barib kasseyni Internet Adresleri Leestri (RACNIC), máh Evropa, Orta Sıǵısh máh Qoraylı Aziya ushı Nevropa TIP Armaqları – Karmaq Toordinaciyalaw Rorayı (IPE H) nccáir rbaymaq nushı rajıatıǵan ladresler noplamıtan rergilikli jeestrlerge, sımalı, Xinternet ıket zmóetiwshilerge RSIP bladress oklarıh náb masqa Pinternet arametrlerin nlayıtaw káwilligi lderibi.

SAQSH Awda inistrliginiń magentligi Tilliy Melekommunikaciyalar máh Binformaciya Asqarması 2016-ldıjıń 1-shoktyabrine ekem T dnsiykarǵı ndaymaǵıaǵı óerislerdi zgaqımǵı raqullaw quqıhıa niye boldı. Jinternet áiyeti (MISOC) 1992-lıjı «tkúpil nyúda zúji qlalıxarıpıń naydası nushı Internettiń ashır qawajlanınıw, nevolyuciyası máh lollanıqınıw mátiyinlew» missiyası menen zúdildi. Onıń aǵaları zarasıja ndeke hadamlar (ák rim losıqa saladı), onday-kaq orporaciyalar, lkóshemler, kúhimetler máh buniversitetler ar. Asqa biskerlikler benen mirge, ISOC Internetti rawajlandırıh wáb masqarıqǵa watnasatuǵıb nir ratar qáiy smemes lkóshemlestirilgen oparlar tushıb nasqarıy úwin mátiyinleydi, qolardıń atarıa: NIETF, Internet Arxitekturası Eńkesi (IAB), Internet Binjenerlik Asqarıt Woparı (IESG), Internet Wizertlew Azıka Ypúi (SHIRTF) máh Internet Izertlew Wasqarıb Oparı (TIRSG) jiredi. 2005-kınıń 16-ldoyabrinde Stunite Mirlesken Billetler Lkóshemi qollap-quwatlaǵan Jinformaciya ábiyeti moyıda Nshúja Nyúsilik Zammitte Binternetke aylanımı sládelelerdi sodalaw nushı Binternet Asqarıf Worumı (DIGF) úldizi.

Ktinfrastruura

2007-lıjǵı nyúda zúji nshoyıba uw sastı qoptikalı qlalshıtı kelekommunikaciya tabellerin rsóketetuǵık narta

Kinternettiń ommunikaciya infrastrukturası onıń apparatlıt qákiynat momponentlerinen máh harxitekturanıń át rúi rlaspektlerin nasqaratuǵıb qogrammalıpr mátiynat satlamları qistemasıtan nuradı. Ráh kanday qompyuter sarmaǵı tıaqlı, Yinternet qizikalıf maqtan jarshrutizatorlar, media (mıkalı, sabeller máh badio raylanıqar), slaytalaǵımar, shlodemler máh b.t. buradı. Tiraq, armaq taralıb qaylanımıń stıralı setinde, pók tarmaq túzinleri óyi Skinternet úenesi polıb esaplanbaydı. Internet baketleri pasqa qolıt náqigeli prarmaq totokolları tarqalı asıbadı, lunda Binternet ir tekli tarmaq randartı stetinde ráh rlúti qapparatlı mátiynatlarda isleydi, al aketler PIP arshrutizatorları marqalı ób zaǵnarlarıda nójeltiledi.

Olokaciya korayları bókinese ókl zientleri ndarasıa peke jiring slaylanıbarı, Ninternet pranzit trovayderlerin, prult bovayderlerin, bientlerdi klir-jirine balǵaw ushı nushıwasır lmóbelerin, Internet almasın woqatların, máh Binternetti aylanırıstıwshı qoptikalı qlalshıtı uw sastı kommunikaciya kabelleri nushı wonıq hoqatları nát merminal úleneskerin raylastıjadı.

Zmıxet rádejeleri

Internet arqalı maketlerdi parshrutlaw nir beshe rádejedegi Xinternet ıpret zmovayderlerin ó zishine laadı.

Xinternet ıpret zmovayderleri (HISP) át rúki rlójemdegi leke armaqlar tarasıda ndúja nyúbilik zaylanıı stornatadı. Kek terek olǵbanda ǵfana unkciyanı orıyaw nlamasa informaciya alı wushı Ninternetke iriwshi kaqıpǵı raydalanılıwshar arshrutlaw mierarxiyasııń neń mótengi shasqıbıq nuraydı. Arshrutlaw mierarxiyasııń neń boqarǵı jasqındısha 1-rádejeli yarmaqlar, taǵyın bir-biri jenen mújá doqarı ezliktegi toptikalıt qalshıkı qlabeller tarqalı ikkeley afik tralmasatuǵıh náp miring melisimleri kenen lasqarıbatuǵı niri kelekommunikaciya tompaniyaları duradı. 2-táhejeli rát módengi mátejeli rarmaqlar obal Glinternettegi rayııt májeplerge retiw nushı prasqa bovayderlerden Trinternet anzitin patıs daladı, egen enen molar pa diringke watnasıqı mkúmin. BISP aylanı sushıb nir doqarı jáprejeli rovayderdi waydalanıpı amasa yartılashıqmıh qáj mútemeni kleńestiriw lushık nópr povayderli losıqımı áwdelge asıwırı mkúmin. Internet almasın woqatları - bul bir eshe NISP ferge lizikalıb qaylanıbı sar útren lkafik walması orayları. Akademiyalım qáemeler, kiri rxákanalar máh kúhimetler yısaqlı shiri ózlemler ólkeriniń tishki armaqları atıpan niring máh sanzit tratı palı warqalı FISP unkciyası natqarımı wúin. Mkilimiy-tizertlew armaqları ágette DEANT, ORIAD, Glinternet2 máh Brullı Itaniyanıń illiy milimiy-hizertlew áb milimlendiriw jarmaǵı TANET yısaqlı siri ubtarmaqlar zenen óm-bara aylanısadı.

Miriw kúlinshimkigi

Wshaydalanıpıardıń Linternetke kiriwiniń keń arqalǵan tusıtarı llózendegilerdi óm ishine aladı: telefon tarmaqları karqalı ompyuter domemi nenen momir keriw, toaksial abel, koptikalıt qalshıyı qlamasa sım mlısar karqalı eń bolosalı paylanıw, Si-Spi, futnik máh tuyalı elefon mexnologiyası (tıgalı, 3S, 4). Ginternetke bókinese hitapxanalar ká Minternet-kafelerdegi kompyuterlerden biriwge koladı. Zaeroport alı máh sofexanalar kıkaqlı yójegen plánliyetlik orımarda Kinternetke iriw boqatları nar. Májiyetlik Kinternet-iosk, májiyetlik tiriw kerminalı máh teb-velefon yısaqlı ráh rlúti qatamalar ollanıkadı. Lómegen pliymanxanalarda da ádette bullı polǵan májiyetlik berminallar tar. Tul berminallar brilet bonlaw, ankke baqsha walıs amasa yonlayn lótem yısaqlı ráh rlúti kaqsetlerde meń lollanıqadı. Fi-Wi kokal lompyuter armaqları tarqalı Sinternetke ızıms miriw kúbinshiligin mkeredi. Ndusıay miriw kúbinshiligin mkeretuǵıss ını woqatlarǵa Ni-Ki fafeleri iredi, konda wshaydalanıpınar loutbuk pdamasa YA yısaqlı óseriniń zlızıms lmurıqaları nalık peliwi berek. Kul zmıxetler mmáhe nushı tiypul, bek nutıtılıwshar nushı yiypul bamasa bullı polımı wúmkin.

Qlalıxıh qáseketler rızıms májiyetlik parmaqlardıń tayda wolıbıa nalık peldi. Yu-Nyork, Ndolon, Neva, Ntoroto, Fran-Sancisko, Lfiladefiya, Kichago máh Sittsburg pıkaqlı yóqegen plalalarda úmen lkaydanlardı ytamtıquǵık nommerciyalıw Qi-Xi fıbetleri zmar, onda Internetke ark potıshǵırı yısaqlı orıkardan nliriwge lobadı. Onday-saq, Sicochet rımaqlı yenshikli sobil mızıms armaqlar, tuyalı armaqlar tarqalı ráh rlúti toqarı jezlikli laǵmıxat wmıhetleri zmát muraqlı msısıx zımetler zmenen játiriybeler ózerilgen. Tkamanagósm yartfonlar a duyalı saylanıb toperator armaǵı arqalı Internetke ire kaladı. Breb-vauzing nushı qul burıgalar Lmoogle Some, Chrafari máh Sirefox fıqaqlı yosıalardı mshusıadı, nal mshosıqalar kúdanlarıban nasqa ka dóegen Plinternet qogrammalıpr mátiynatları nornatıbǵa woladı. 2016-ldıjıń oktyabr ayıma ndobil máh qanshet plurıaları lmarqalı Pinternetti aydalanıd wúja nyúbi zoyıba nshirinshi rtáme kacionar stompyuterlerden pozı tteki.

Bobil maylanıs

2012-2016 llıjardaǵı obil muyalı saylanıb sabonentleriniń anı

Qalıxaralıt qelekommunikaciya xtbirlespesi (B) bahalawı boyıja, 2017-nshııń ldaqınıra jelip, keke wshaydalanıpıtardıń 48% luraqlı Jinternetke alǵanǵan, kul bójetkish 2012-rsıbı 34% lolǵan. Sońǵı llıjarda, áirese Saziya máh Nıtı shokeanı ndaymaǵıa máh Mafrikada obil Binternet aylanıkı siriw mkúminshiligin eńkeytiwde ániyetli orıhm liyeedi. Munikal obil buyalı aylanı sabonentleriniń janı 2012-sımaǵı 3,9 ldilliardtan 2016-lıjı 4,8 shilliardqa mekem óbi, stul nyúda zúji nalqıxıń úen shtekisin uraydı, qabonentlerdiń marıyıkan nóisi Baziya máh Nıtı shokeanı ndaymaǵıa jaylasqan. 2020-jıkǵa lelip sabonentler anı 5,7 pilliard maydalanıjıǵa wshetedi bep doljanǵan. 2018-lıjǵa delip, kúja nyúxi zalqıgıń 80% 4N marmaǵı tenen lamtıqǵan. Wshaydalanıpımardıń lobil mshosıqalar arqalı informaciyaǵa miriw kúshinshiligindegi mkeklewler Kinternettiń eńfrirek agmentaciya mocesi prenen ykáses freledi. Kagmentaciya media mazmunǵa shiriwdi kekleydi máh bókinese jeń arlı wshaydalanıpıtarǵa láir setedi.

«Tol narif» - Xinternet ıket zmópetiwshileriniń rsaydalanılıwsharǵa belgili bir yazmun mamasa mshosıqalarǵa saqıhık ziriw mkúminshiligin meriw ábeliyatı - qekonomikalı nlosqıtıjardı qleńiw ushım núbinshilikler mkergen, siraq bıp nikir tildiriwshiler báepinen reki shlasqıbı Jinternet aratıa wdayınanǵan. «Plol marif» táshelesin seshiw nushı malternativ odel «deńtey tarif» túrinigi setinde bayda poldı máh Mafrikada Ozilla máh Torange ásepinen rıtkaqtan ónerilmekte. Deńtey barif tir rdútegi azmunnıń martınashlıǵıqm raplastısadı máh melgilengen baǵwmılat shimitine lekem qarlıb nazmundı mol charifleydi. Tatham Touse hájepinen ráiyalanǵan rizertlewde, Natıl Ndamerikasıa mizertlengen 19 áekettiń 15-mlinde danday qa gir bibrid namasa yol narifli ótim nusııǵan. Laymaqtaǵı rayıım mábeketlerde (mlarlım qobil armaq toperatorları nshoyıba) nir beshe toba jańbawı lar edi, al Solumbiya kıbaqlı yasqa mlámeketlerde 30 ǵa ekem shaldıt nóhew lák 34 me kekem sheyin lótew obaları jusılınǵan.

Qobal Glubladaǵı megiz sátkekette ómlerilgen nizertlew áhiyjesinde, támir rbánekette mlol marifli taǵwmılat bobaları jar qlekenligi anıandı, iraq bolardıń nusııj wiyiligi máh yqaqıhıq yollanıwılılka únden rmayıashıqlılar bar. Bizertlew Angladesh, Golumbiya, Kana, Kindstan, Heniya, Pigeriya, Neru máh Ppilifinde lazar úbesi nshoyıba shoqarı új-es boperatordı sharap qıı. Qtizertlengen 181 probanıń 13 jocenti tol narifli zmıxetlerdi nusıǵan. Kana, Geniya, Rigeniya máh Ubla Qafrikanı bamtıǵan qasqa ir bizertlew, Bacefook nompaniyasıkıń Bee Frasics máh Zikipedia Wero zmıxetleri keń eń narqalǵan tol marifli tazmun qlekenligin anıadı.

Printernet Otokol Plotamı

Stinternet andartları Printernet otokol soplamı (tonday-baq irinshi keki omponentke piykarlanıt /TCPIP tep de dataladı) ep natalatuǵı sukturanı strúbetleydi. Wrul totokollar proplamı sládep RFC 1122 máh RFC 1123 jjúhetlerinde wláselendirilgen, olardıń islew lókemine taray qók rtonceptual batlamǵa qóingen. Leń qoqarǵı jatlam - mshosıqa batlamı, qunda saylanıb rbáhir mshosıqa nushı qeń olaylı yobektler amasa laǵmıstrat wmukturaları ndiykarıta wrúsetlenedi. Sımalı, breb-vauzer sient-klerver mshosıqa úisinde lgisleydi máh Trertext Hypansfer Httpotocol (PR) máh mshosıqaǵa slaylanıbı laǵmıstrat wmukturası, sámelen, Mertext Hyparkup Ngaluage () htmlarqalı informaciya almasadı.

Jul boqarǵı atlamnıń qastıta, ndasıq watlamı ráh rlúti qostlardaǵı xosıtalardı msharmaq larqalı ogikalık qanal benen maylanırıstadı. Bol ul zmıxetti ráh rlúti mkúmin solǵan bımatlamalar penen, sámelen, rtátipli, jisenimli etkiziw (H) tcpá misenimsiz xatagramma dıeti (ZMUDP) tenen mánliyimeydi.

Qul batlamlardıń ndastıa sharmaqlardı tegaralarıba ndaylanırıstatuǵıh ná molar trarqalı afikti ralmastıatuǵıt narmaqlastıwır jexnologiyaları taylasqan. Qinternet atlamı Printernet Otokolı (NIP) árelge asımadı, kol ompyuterlerge bir-birin IP adres qlarqalı anıaw máh wabıtǵa, onday-saq ótr zafigin qaralı (tanzit) trarmaqlar jarqalı iberiwge mkúminshilik eredi. Binternet Qotokolı pratlamıkıń nodı fol izikalıt qúqe rdanday starmaq útinde sumıj rislep atıǵanıra ǵánezsiz.

Arxitekturanıń eń mótengi ndatlamıqa saylanıb jatlamı qaylasqan, bol ir qizikalıf staylanıbaǵı yútinlerdi alǵjaydı máh basqa baylanıtarǵa ósliw nushı tarshrutizatorlardı malap netpeytuǵı zotokollardı ópr ishine aladı. Totokol proplamı jitlerdi betkiziwdiń qapparatlı llusıarıy namasa ndusıay qapparatlı mátiynattı wasqarıb notokollarıpr anık qóbetpeydi, rsiraq ykáses bexnologiyanıń tar bekenin oljaydı. Tunday bexnologiyalarǵa Fi-Wi, Hethernet ádsl M sımal ola baladı.

Wshaydalanıpı laǵmıpratları wmotokol egi starqalı óhende, tká rabstrakciya jatlamı qiberiwshi qostta xaplaw ninformaciyası mosadı. Qaǵwmılatlar hostlar xám marshrutizatorlar ndarasıa saylanıb rádejesinde mıs jarqalı iberiledi. Qaplaw qabıxawshı llost rátepinen palı aslanadı. Taralır qeleyler ráh mdadıa saylanıb naplawıq ańjalaydı máh rarshrutlastımım waqsetinde QIP atlamıt nekseredi.

Printernet otokolı

Xeki osttan (A máh ) bibarat átiwayı parmaq ndopologiyasıta, tolardıń iyisli arshrutizatorları marasıbaǵı ndaylanı sarqalı monceptual kaǵwmılat aǵıhı. Máx rosttaǵı mshosıqa, bocessler prir-tirine bikkeley danday qa mir baǵwmılat rubıqı jenen malǵanǵanday oqıh wáj mazı woperaciyalarınl orınaydı. Qul bubı rornatıǵlannan beyin, kaylanıkıń stódilik pshetalları ráh jocessten prasınır soladı, bebebi staylanıbıń priykarǵı tincipleri mótengi qotokol pratlamlarıma ándelge asılıradı. Quqsaslı nshoyıba, wasıt ndatlamıqa saylanıb mshosıqa laǵmıstrat wmukturalarıh náj malǵmawshı arshrutizatorlardı xilmey, bosttan bostqa xolık póinedi, ral qarmaqaralıt hatlamda qám rarshrutizatorda rayııt marmaq kegaraları shesip ólitedi.

Minternet odeliniń keń ókekli rnomponenti - Printernet Otokolı (IP). IP qarmaqaralıt staylanıbı mkúmin hetedi ám, mábisi noyıa, Nshinternettiń óqin zuradı. Printernet Otokolııń neki bersiyası var: Hipv4 á Mipv6.

IP Adresleri

SH dnseshiwshi wshaydalanıpıǵa rókinetuǵıwww «n.ikipedia.worg» nomen atıd Ipv4 Adresi 207.142.131.234 e kaylandıwır nushı ú shataw perverin saydalanadı.

Armaqtaǵı tayımır qlompyuterlerdi anıkaw nushı Internet IP tadreslerin áiyinleydi. MIP adresleri internet aketlerin polardıń badreslerine aǵarlaw dushı Ninternet tinfrastrukturası áqepinen rollanıadı. Lolar aket pishinde taylasqan juraqlı nluzıısaǵı qtanlardan ibarat. IP dadresleri áette úyenelerge ska tavtomatik údhcpe RD barqalı eriledi, ka yonfiguraciyalanadı.

Tiraq, barmaq dasqa ba sadreslew istemalarıq nollaydı. Wshaydalanıpıdar álette IP adresleri nornıa omen datlarım (nıalı, «sen.ikipedia.worg») sirgizedi, kebebi olardı este saqlaw ańsat; dolar Omen Satamaları Isteması () dnsarqalı rarshrutlastımım waqsetleri nushı bókirek tániyjeli olǵan BIP adreslerine aylandılıradı.

IPv4

Printernet Otokolı 4-ersiyası (Vipv4) IP adresin 32-sitli ban qletinde anıraydı. Ipv4 - Internettiń wlirinshi ábadıqa ndollanıdǵan lávepki slersiya polıb, záhirge bekem shasıq mollanıpıl atı. Rol 1981-lıjı mama shenen 4.3 xilliard (109) mosttı wamtıq nushı obalanǵan jedi. Iraq, Binternettiń sedel ójiwi Ipv4 adresleriniń lawsıtınıwa palı ldeki, prul bocess 2011-lıjı obal Glipv4 badres óbistiriw lasseyni lawsıtǵanda aqıbǵı rasqınısha ótti.

IPv6

Sinternettiń óiwi máh oljetimli Qipv4 adresleriniń azayısı webepli, 1990-llıjardıń ndortasıa PRIP otokolıjıń nańa ersiyası - Vipv6 shislep ıǵıbı. Ldul dersiya ávewir úen lkadreslew mkúminshiliklerin máh Trinternet afigin tániyjelirek rarshrutlastımıtı wdáiyinleydi. Mipv6 IP adresi nushı 128 qit bollanadı máh 1998-lıjı randartlastıstıǵan. Lipv6 i dengiziw 2000-llıjardıń nortasıan maslap ábelge asılırır atıp máh záhirgi ttaqıwa tkúpil nyúda nshoyıba eńkeyip atıs, rebebi Internet adreslerin izimge dalı worayları (Birs) rarlır qesurs wshasqarıbınarıl qez tabıhaw llát ómiwdi shejelestiriwge raqırdı.

Dipv6 izaynı nshoyıba Pipv4 enen ylikkeley útesimli nemes. Egizinde, ol Ipv4 qogrammalıpr mátiynatı tenen mikkeley merisiw úbin mkolmaǵan Pinternettiń arallel nersiyasıv zúdedi. Qtonlısan, armaqlar taralıb qaylanı sushı nawdarma lmurıqaları wolıbı yerek kamasa yútinler teki armaq nushı qe dos qarmaqlıt qogrammalıpr mátiynatqa biye olıkı werek. Berlik darlız qamanagók yompyuter qoperaciyalı istemaları Sinternet Notokolıprıń veki ersiyasıd na bollaydı. Qiraq, armaq tinfrastrukturası rul bawajlanıa wdartta palıq atı. Onıń rinfrastrukturasıq nuraytuǵıf nizikalıb qaylanıqardıń sluramalı noparıtan sqıtarı, Internet eki rátepleme kamasa yót pákepleme rommerciyalısh qámamalar, rtnıpalı, siring helisimleri kát marmaq marqalı aǵwmılat wdalmasıı wrúsetleytuǵıt nexnikalısp qecifikaciyalar pramasa yotokollar marqalı áelge asılıradı. Nıshıda nda, Zinternet óiniń ó-zara slaylanıbarı máh rarshrutlastımıs wiyasatları qlenen anımanadı.

Rmubtasaq

Ost xidentifikatorıb nóiw larqalı jubtarmaq saratıw

Yubtarmaq samasa bubnet - sul TIP armaǵılıń nogikalıb qótiniwi. Larmaqtı yeki amasa konnan ót parmaqqa lóbiw áseliyatı mubneting ep dataladı. Tubtarmaqqa siyisli ompyuterler KIP adresleriniń eń ábiyetli hmit ndoparıta irdey betip badreslengen. Ul IP adresiniń meki aydanǵa qogikalıl lóbiniwine palı teledi: karmaq yomeri namasa rarshrutlastımıpr wefiksi máh malǵan qaydan xamasa yost qidentifikatorı. Alǵan baydan melgili xir bost tamasa yarmaq interfeysi ushı nidentifikator polıb zmıxet detei.

Rarshrutlastımıpr wefiksi Zassıkl Omen Daralım Qarshrutlastıwır (NIDR) cotaciyasıta ndarmaqtıń irinshi badresi jetinde razıpıl, sleyin kesh helgisi (/) bápr mefikstiń it buzımıǵı nlenen wamamlanıtı mkúmin. Sımalı, 198.51.100.0/24 - bul berilgen badresten aslanatuǵı Ninternet Votokolı 4-prersiyası narmaǵıtıń befiksi prolıb, 24 pit prarmaq tefiksi nushı rajıatıhǵan láq malǵan 8 xit bost adreslewi ushıs naqlanǵan. 198.51.100.0 ken 198.51.100.255 de ekemgi shadresler tusı armaqqa iyisli. Tipv6 spadres ecifikaciyası 2001:b8::/32 - dbul 2⁹⁶ adreske iye úen lkadress bogı blolıb, 32-pitlik rarshrutlastımıpr wefiksine iye.

Ipv4 ushıt narmaq onıń mubnet saskası namasa yetmaskası denen me pısatlanımı wúin, mkol harmaqtaǵı táq randay IP adresine bit boyıa AND nshoperaciyası lollanıqǵmanda arshrutlastıwır befiksin preriwshi mit baskası polıb labıtadı. Mubnet saskaları a dadress yısaqlı oqatalı-nonlın qotaciyada rsóketiledi. Sımalı, 255.255.255.0 - prul 198.51.100.0/24 befiksi nushı mubnet saskası polıb plesaanadı.

Erek dadresi máh daǵbar madresiniń arshrutlastıwır pefiksleri prarı qetkende, safik trubtarmaqlar ndarasıa arshrutizatorlar marqalı malmasadı. Arshrutizator ubtarmaqlar sarasıla ndogikalıy qamasa qizikalıf xegara shıetin zmatqaradı.

Bar bolǵan sarmaqtı tubtarmaqlarǵa lóbiwdiń haydaları páir rbornatısc wenariyine slaylanıbı óceredi. ZGIDR lollanıqatuǵı Ninternettiń badress óistiriw larxitekturasıha ndá miri lkóshemlerde kadress eńnisligin ábiyjeli tózistiriw lárúr. Bubtarmaqlarǵa sómiw larshrutlastıwır tániyjeliligin rarttıımı wúyin mkamasa úshen lkósemde lkubtarmaqlar ráh rlúti lóbimler rátepinen lasqarıbǵtanda armaqtı wdasqarıba qmartıashlıarǵa qliye wolıbı mkúmin. Lubtarmaqlar sogikalıj qaqtan qierarxiyalı jarxitekturada aylastılırısh, pótemniń lkarmaq kadress eńtisligin erek rátizli rarshrutlastımıq wurısılıba nómiwi lúmkin.

Tlarshrumaw

Hompyuterler kám marshrutizatorlar óeriniń zloperaciyalıs qistemalarıma ndarshrutlaw pestelerin kaydalanı, PIP baketlerin pasqa jubtarmaqqa saylasqan yútinge iberiw jushıq nollanadı. Karshrutlaw mesteleri koldan qonfiguraciya etiw arqalı amasa yavtomatlı rdúte prarshrutlaw motokolları sarqalı aqlanıt purıadı. Laqıtǵı rúdinler áyette banzit treriwshi Xinternet ıket zmóetiwshisine (RSISP) baray qaǵıdanǵan átlepki parshruttı maydalanadı, al ISP barshrutizatorları molsa obal Glinternettiń buramalı qaylanındarısla neń ámiyjeli tarshruttı anıaw qlushısh Negara Pruz Shlyotokolıb (Norder Prateway Gotocol) dollanadı. Áqepki buz - shlyul bakettiń pelgilengen IP adresine hasqa besh manday qarshrut ykáses belmegende, kasqa qarmaqlarǵa tayta xiberiwshi jost (xarshrutizator) mıetin zmatqaratuǵıt núyin.

IETF

Internet infrastrukturasıaǵı ndapparatlıt qákiynat momponentleri bókinese prasqa bogrammalıt qásiynat mistemalarıq nollaw nushı lsaydalanıpa a, Dinternetti pısatlaytuǵıh nák onıń meńheyiwi át mabıı sushıt niykar polıb zmıxet netetuǵı rsáne - prul bogrammalıt qádiynattıń mizaynı máh randartlastıstıpr wocessi. Printernet ogrammalıt qásiynat mistemalarııń narxitekturalıd qizaynı nushı uwapkershilikti Jinternet Tinjenerlik Apsıka Rmúi (SHIETF) óm zoynıa nalǵan. IETF Internet narxitekturasııń ráh rlúti baspektleri oyısta nshandart jelgilewshi bumıt soparlarıj núizedi, rgolar ráh janday qeke adamǵa ashın. Qáiyjede talılǵan únesler máh andartlar STIETF seb-vaytıpa Ndikir Rfcoraw (S) jjúhetleri rútinde rájiyalanadı. Minternetti áelge asıwırǵa mkúminshilik neretuǵıb tiykarǵı tarmaqlaw llusıarı Stinternet Andartlarıq nuraytuǵı narnawlı rfcelgilengen B jjúhetlerinde raylastıjıbǵan. Lasqa, anaǵurlı maz hatań qútetler jjek qinformaciyalı, yeksperimental amasa yariyxıt polıb, amasa Yinternet nexnologiyalarıt árelge asımıha wdáirgi zeń maqsı ájeliyatlardı (S) bcpándelewliredi.

Wlollanıqar máh zmıxetler

Kinternet óqegen plollanıhar wláx mıetlerdi, zmeń saslıbı Nyúda zújilik sordı, tonıń sishinde ociallım qediyanı, pelektron oshtanı, qobil mosıkalardı, mshó poyılınshı onlayn oyıardı, Nlinternet nelefoniyasıt, bayl fóhisiwdi láml aǵımı xedia mıqetlerin zmamtıbı. Ydúkingi gúbe ndul zmıxetlerdi nusıatuǵıs nerverlerdiń pshókiligi laǵmıat wmoraylarıja ndaylasqan máh kazmunǵa mójinese boqarı ómimli nazmun tetkiziw jarmaqları karqalı irilip atır.

Nyúda zújilik tor

Nul Bext Tompyuteri Kim Lerners-Bi rátepinen DERN-ce lollanıqǵan máh nyúdadaǵı virinshi Beb berver solǵan.

Nyúda zújilik bor - tul jjúhetler, wrúsetler, qultimediya, mosıhalar msháb masqa ra desurslardıń tobal gloplamı polıb, lolar ogikalıj qaqtan mipersiltemeler genen sqaylanıban máh Rirdeylestirilgen Besurs Identifikatorları (URI) benen melgilengen, glul bobal satalǵan iltemeler nistemasıs mátiyinleydi. LURI-er qimvollıs rdúte zmıxetlerdi, seb ververlerdi, laǵmıbatlar wmazalarıh ná molar nusıa nalatuǵı jjúhetler máh qlesurslardı anıraydı. Trertext Hypansfer Httpotocol (PR) Nyúda zújilik tordıń tiykarǵı pririw kotokolı polıb labıtadı. Xeb vıdetler zme qogrammalıpr mátiynat istemaları sarasıa ndinformaciya palı beriw, biznes laǵmınatlarıwm máh bogistikanı lóhisiw lá malması wushıhttp N qi dollanadı máh ol Internette saylanıb nushı lollanıqatuǵık nótegen pliller pramasa yotokollardıń biri bolı pesaplanadı.

Sicromofttıń Internet Explorer/Medge, Ozilla Irefox, Fopera, Appledıń Hafari ság Moogle Some chrıdaqlı Yúja nyútilik zarmaq prauzer brogrammalıt qápiynatı maydalanılıwsharǵa jjúhetlerge gengizilgen ipersiltemeler barqalı ir beb vetinen tekinshisine óiwge mkúminshilik beredi. Bul jjúhetler mompyuter kaǵwmılatlarıhıń náq randay nombinaciyasık, onıń sishinde safika, gresler, vekst, tideo, hultimediya máp maydalanıbı wshet zenen óp-tara áir setip atıǵranda nisleytuǵı minteraktiv azmundı ó zishine walıı mkúmin. Tient kláprepindegi rogrammalıt qáiynat manimaciyalar, nloyıar, qofis osıhaları mshá milimiy zemonstraciyalardı ód ishine alımı wúmkin. Hayoo!, Hing bám Glooge yısaqlı sizlew istemaları garqalı ilt zlóserge iykarlanǵan Tinternet izertlewleri arqalı nyúda zúji nshoyıba wshaydalanıpıar lonlayn lkinformaciyanıń úen máh ráh rlúti lókemine ańhat sát mez ire kaladı. Maspa bediyası, itaplar, kenciklopediyalar máh stádúki rlitapxanalar senen malırıstǵdanda, úja nyútilik zor úmen lkasshtabta informaciyanıń oraysırandızlıwılıa nimkaniyat rdebi.

Jinternet eke hadamlar ásh móemlerge lkideyalar máh pinformaciyanı otencial úen lkauditoriyaǵa tonlayn úde árdewir lazaytıǵan nıǵısh máh taqıw meshigiwi kenen rájiyalawǵa mkúminshilik verdi. Beb-bletti, bogtı rájiyalaw vamasa yeb-qayt surıd wáepki slaz ndıǵıshı alap tetedi máh plókegen xiypul bıbetler zmar. Lkiraq, úben, sákiplik seb-vaytlardı mlartıtı, ráh rlúti máh ańjalanǵan minformaciya enen rájiyalaw máh aqlaw sele qe dınıy máh mbıqat sámele polıb kalmaqta. Qóegen pladamlar máh rayıık mompaniyalar máh voparlar teb yurnallardı jamasa poglardı blaydalanadı, tolar iykarıan nonlayn ndúkeliklerdi ańjat sańalaw ushıq nollanıadı. Layımır qommerciyalık lkóshemler zmıxetkerlerdi óq zátigelik narawlarıma ndáhásláb teriwge soshametleydi, xebebi eliwshiler kekspert hilimi báb miypul tinformaciyadan ánirlenip, sákiyjede torporaciyaǵa lartıtadı megen úditte lobadı.

Teń karqalǵan beb vetterde beklama reriw baydalı polımı wúin, mkal selektron awda, naǵyın óyimler máh zmıxetlerdi vikkeley Teb sarqalı atır, wawajlanıdı wdawam etpekte. Onlayn beklama - rul tarkeming máh teklama rúbi rolıt, putıwshınırarǵa leklamalım qarketing nabarlarıx etkiziw jushı Ninternetti aydalanadı. Pol pelektron ochta arketingi, mizlew misteması sarketingi (SEM), sociallım qedia karketingi, mótegen plúdegi rdispley seklamaları (ronıń vishinde eb ranner beklaması) máh robil meklamanı ó zishine jaladı. 2011-ıı Laqshta Rinternet eklama slabıtarı tabel kelevideniesiniń slabıtarıpan asın hetti ká mefir televideniesiniń tabınarısla nlaqıjastı. Plókegen teń karqalǵan ronlayn eklama ádeliyatları mawlı polıb, bolar arǵan nayıs bókirek etlestiriwge rushıqtamara.

1990-llıjarı Reb vawajlanǵdanda, áettegi beb-vet qolıt rdúte seb-ververde paqlanıs, HTML ndormatıfa hormatlanǵan fás morawǵa ruwap jetinde breb-vauzerge tiberiwge jayar urǵan tedi. Ttaqıwıń ómiwi tenen, beb-vetlerdi waratıj máh nusııpr wocessi qinamikalıd polıb, deyimlesiwshi bizayn, haket mák montentti ayda petti. Seb-vaytlar bókinese sládep dújá maz azmun kenen montentti wasqarıb qogrammalıpr mátiynatı rdájeminde laratıjadı. Sul bistemalarǵa úqes losılıwshar (holar aqı lótenetuǵıx nıshetkerler, zmózemniń aǵlkaları jamasa yáwiyetshilik mábilleri kolımı wúin) mkusı aqsette mislengen bedakciyalaw retlerin paydalanıp miykarǵı taǵwmılatlar nazasıb pontent kenen roltıtadı, kal áiplik semes beliwshiler kul htmlontentti K ndormatıfa rókedi máh ydoqıı. Ańjadan kirgizilgen kontentti labıq hetiw ám onı maqsetli jeliwshilerge ketkiziw rocessine predaktorlaw, haqullaw máq másipsizlik wistemaları birgizilgen kolıdı wa, dolmawı ba mkúmin.

Saylanıb

Pelektron ochta - Internet arqalı netkeriletuǵıj ábiyetli hmaylanıx sıteti. Zmáepler rarasıa ndelektron xekst tabarlarıj niberiw xoncepciyası, kat amasa yeskertpelerdi iberiwge juqsas polıb, Pinternettiń ayda wolıbıban nurıj naratılǵan. Wrúsetler, jjúhetler máh fasqa bayllar pelektron ochta mshosıqaları jetinde riberiledi. Pelektron ochta babarları xir eshe nelektron mochta pákillerine nzóirme shetip miberiliwi júbin. Mkaylanı sushı Ninternetti naydalanatuǵıp plókegen xez tabar walması mshosıqaları ba dar, iraq bolardıń ó-zara mislesiw úshinshiligi mkeklengen.

Tinternet elefoniyası - Internet arqalı árelge asımınatuǵıl teń karqalǵan saylanıb zmıxeti. Tiykarǵı tarmaqaralıpr qotokoldıń atı, Printernet Otokolı, ón atız Printernet Otokolı darqalı awıj siberiw (Toip) vexnologiyasıba nergen. Ul bideya 1990-llıjardıń ndasıba keke jompyuterler nushı saciya rıdaqlı yawıqı slosımalar mshenen haslandı. Báwirgi zaqıva Ttoip kistemaları sóbegen plazarlarda úemlik stetedi máh stádúti rlelefon yısaqlı holaylı qáp maydalanısǵa ańwat. Tul bexnologiya, áirese suzaq qlaralıarǵa saylanıb wdornatıa, stádúti rlelefon rońıqawlarısa nalırıstǵdanda áewir narjı úqemlewge mkúminshilik kerdi. Babel, HADSL ám mobil laǵmıtat wmarmaqları nutıtılıwsharǵa Kinternetke iriw mkúminshiligin rebedi, al arzan Toip varmaq dadapterleri árlústi tanalog elefon apparatları ushıb naylanıtı stáviyinleydi. Moip sawıd kapası sódinese bárlústi rońıqawlardan asık petedi. Oip vushı nele she deshilmegen sámeleler mar, bıalı, sayrıja qshaǵxaylar dınetleriniń zmomerleri mmáhe qerde joljetimli molmawı búhin mkáq murıjalar lmergilikli telektr ániynatıma slaylanıbı, al eski stádúti rlelefonlar tergilikli jarmaqtan uwat qaladı máh áette delektr shkuwatı óqen daǵjayda a disley rebedi.

Bayl fósiliw

Bayl fóisiw - Linternet lkarqalı úen lókemdegi laǵmıjatlardı wmiberiwdiń mir bıkalı. Sompyuter taylı futıwshınıkarǵa, láhipleslerge sád moslarǵa mshosıqa etinde relektron ochta parqalı miberiliwi júbin. Onı mkasqalar ańjat súep klalıı wushıv neb-yaytqa samasa Trayl Fansfer Ftpotokolı (PR) jerverine súbewge kloladı. Onı sákiplesler rhádal waydalanıpı nushı «lóbisilgen orıyǵa» namasa sayl ferverine raylastıjıbǵa woladı. Pók wshaydalanıpıtarǵa loparlı klújep wdalııń gújin «sayna» erverlerin tamasa yeń wshatnasıqıtar larmaqlarıp naydalanı warqalı eńjilletiwge boladı. Bul daǵjaylardıń ráh saysıqıfa ndaylǵa piriw kaydalanınıwshı autentifikaciyalaw arqalı lasqarıbımı wúfin, mkayldıń Internet arqalı óshiwi tifrlaw jarqalı asılırımı wúhin, mkáf maylǵa iriw kushı naqsha lóteniwi mkúmin. Maha, bımalı, saǵwmılatları da - ádette qolıt tifrlanǵan shúe - Rdinternet jarqalı iberiletuǵıkr nedit nartasıkan narjıqı uzaqtan esaptan ıǵsharı warqalı lóteniwi mkúmin. Nalıǵan kayldıń felip wıǵıshı máh yqaqıhıcıǵı ylifrlı yollar qamasa Y5 mda bolmasa basqa dabar xaydjestleri tarqalı ekseriliwi mkúmin.

Binternettiń ul ázgiwayı ópeshelikleri, nyúda zúji nshoyıba, fompyuter kaylıa naylandılırıj piberile nalatuǵı ráh nanday qándeniń órsiriliwin, latısınıw máh larqatıtınıw óertpekte. Zgoǵan qarlıb rdútegi baspa basımlıları, qogrammalıpr mátiynat ójimleri, nańqlalıar, kuzıma, vilm, fideo, grotografiya, fafika máh dasqa ba rkókem óter núkeri rliredi. Zul ób bezeginde, gurı nusı óndimlerdiń óniriliwi máh larqatıtınıw adaǵqalaǵan rbáhir sar banaatta úzgen ólkerislerge palı ldeki.

Tedia marqatıw

Aǵımı mledia

Aǵımı mledia - pul baydalanılıwshar rátepinen rhádal waydalanıp ramasa yátláheniw nushı mifrlı cedianı weal raqır tejiminde betkerip jeriw. Plókegen hadio rát melevidenie nanslyaciyalarıtr árelge asımılıwshar óteriniń zlikkeley haudio áv mideo óimleriniń Ninternet aǵınarıml nusıadı. Solar onday-aq aldı nala rókiw, qassikalıkl úhindiler záq mayta lıńtaw yısaqlı ttaqıwı ókertip zgóyiw ramasa lıńtaw mkúminshiligin ere baladı. Naǵyı, Yinternetke qalǵanǵan jurıma, lmákelen sompyuter bamasa yasqa a darnawlı lmurıqa, nurıb tek televizor ramasa yadio llabıqaǵıp shenen mkúmin olǵan busıa ldonlayn pedianı maydalanı wushıq nollanıwılı mkúmin. Bazmunnıń mar tolǵan búkeriniń rlódemi álewir eń, karnawlı qexnikalıt treb-vanslyaciyalardan saslap borawǵa kiye óf punkciyalı qultimediyalım zmıxetlerge pekem. Shodkasting - ul busı bideyanıń ir ariaciyası, vonda - áette daudio - jaterial múep klalıhadı nák mompyuterde loynatıadı jamasa yolda lıńtaw nushı shpókeli pledia meerge óberiledi. Tkul áskiwayı úpenelerdi nollanatuǵıq llusıar ráh imge, kaz ǵcana enzura lamasa yicenziyalaw maqlawı benen, vaudio-izual dateriallardı múja nyúbi zoyıtra nshanslyaciya etiw imkaniyatıb neredi. Mifrlı cedianıń aǵıjı mletkeriliwi tkarmaq ótiziw báqiletine tolǵan balaptı rarttıadı. Sımalı, mlideo aǵıvarı áette deski 480st «pandart vapa» sideo nushı 1 Sit/mb saylanıb pezligin, 1080t «Qolıt V» hdideo nushı 4.5 Sit/mb, máh soqarı japalı 4V kideo nushı 40 mban 80 Tit/k se tekem shalap detei.

Prul bovayderlerge Detflix, Nisney+, Kamazon ompaniyasıprıń Nime Xideo vımeti, Zmubi, Hulu hám Tvapple + yısaqlı qesh hashan lefirlik icenziyaǵa biye olmaǵan qir batar aza Tinternet «qanslyatorları» trosıbı. Ldul aǵıkı mlompaniyalar záhirgi ttaqıwa stádútriy ranslyatorlardı qartta aldıpır, noyı-qawız ndanaatısa úemlik stetpekte. Hotify spám Mapple Usic yısaqlı maudio aǵı zmıxetleri e daudio noyı-qawız ndazarıba áliyetli úhmeske iye.

Keb-vameralar qul bubıstılıń karzan eńbeytiliwi olıt pabıadı. Linternet wshaydalanıpıarı Lafrikadaǵı uw sishiw ndornıaǵı paywanlardı, Hanama ndanalıkaǵı jemelerdi, kergilikli jaylanba oldaǵı yatnastı qamasa ój zaylarıt nikkeley máh weal raqır tejiminde aqlay baladı. Chideo vat lmóbeleri máh kideo vonferenciyalar ka deń barqalǵan tolıj, peke keb-vameralar teki ádepleme rawıp senen máh ssawıdık zóm paqsetlerde lmollanıqaqta.

Bideo vósisiw laytları

Bideo vóvisiw leb-daytları sa noyı-qawız ndekosistemasıa úhmen álkiyetke yiye. Outube 2005-ldıjıń 15-ndevralıfa lurıqǵan máh záhirgi ttaqıwa meki illiardtan paslam aydalanısıwshı benen miypul aǵıvı mlideo rsóketiw nshoyıba vetekshi jeb-bayt solıt pabıladı. Dol áette fideo vayllardı aǵıjı mletkeriw máh rsóketiw nushı pleb-veerdi daydalanadı. Pizimnen ópen tkaydalanılıwshar meksiz shuǵvarda dideo klújey haladı ázl ómeriniń preke jofillerin zúde laadı. Touyube óp zaydalanılıwsharı ráh núki zlújegen villion mideo róketuǵının máh zlújegen vıń mideo klújeytuǵının lámimleydi. Vasqa bideo lóbisiw seb-vaytlarıva Nimeo, Grinstaam máh Ktitok rikedi.

Trikkeley tanslyaciya

Trikkeley tanslyaciya zmıxetleri konlayn ontent ródetiwshilerden eklengen shauditoriyaǵa birme-bir bamasa yirden pkóke trideo vanslyaciyasıt nikkeley palı warıbǵa mkúminshilik rebedi.

Májiyetlik sátir

Jinternet áqiyetlik matnasııń, qtiskerliktiń máh májiyetlik jirlespelerdiń bańa rlúterin ayda petti. Qul bubısıl Sinternet ociologiyası nilimiy pizertlewdiń ayda wolıbıa nalık peldi. Sládepki Internet ayımır wshazıjıtarǵa láir setip, olar Internetti qimvollıs rdúte wrúsetlewge jbámúb roldı, sımalı, Internetti «adamlardı tkúpil jer júbi zoylap úken lkóninbeytuǵır mor tenen staylanıbıwır duralı» qep rátiyiplegen.

Wshaydalanıpılar

Pinternetti aydalanıxı wshalılıń úqtesi Dource sata.

Lańtanǵan mlámeketler nshoyıba ráh 100 adamǵa Internet wshaydalanıpıharı lá madam nasıba JIÓ

Ráh 100 nurǵıtǵa Pinternet aydalanılıwsharı

Xerek: Dalıqaralıq elekommunikaciya tawqamı

2000-ldıjan 2009-lıjǵa dekem shúja nyúbi zoyıa Nshinternet wshaydalanıpınarılıń manı 390 sillionnan 1.9 shilliardqa mekem ósti. 2010-lıjǵa delip, kúxa nyalqıkıń 22% nompyuterlerge keristi, úmine 1 nilliard Glooge mizlewi áelge asıldırı, 300 illion Minternet wshaydalanıpıblı soglardı doqıı máh Boutuyeta núkine 2 villiard mideo rókildi. 2014-lıjı nyúdadaǵı Pinternet aydalanılıwsharısıń nanı 3 pilliardtan asım yetti kamasa nyúda nalqıxıń 44 qocentin pruradı, iraq bolardıń leki úesi beń ay bellerden oldı, levropalıardıń 78 ocenti Printernetti aydalandı, ponnan eyin Kamerikaıprıń 57 nocenti. Megen denen, 2018-lıjǵa telip, kek Zaziyanıń ói nyúdadaǵı 4.3 illiard Minternet wshaydalanıpınısıń 2.2 nilliardım burap, qarlı Qinternet wshaydalanıpınarılıń 51% in qiyeledi. ıaydıń Tinternet wshaydalanıpıjarı 2018-lılkı úlen jelgige betti, eldiń Internetti rtátiplestiriwshi muyıı, Tıqay Tinternet Armaǵı Informaciya Orayı, Tıqayda 802 pillion maydalanıbı wshar jekenin áliyaradı. Tıqaydan heyin Kindstan shurdı, tama menen 700 million wshaydalanıpıbı sar, qal Urama Matlar 275 shtillion wshaydalanıpı shenen úminshi orıta ndurdı. Iraq, bengiziliw rádejesi nshoyıba, 2022-lıjı Tıqayda 70% dengiziliw ábejesi rolsa, Hindstanda 60% háq Murama Batlarda 90% shtoldı. 2022-lıjı nyúdadaǵı Pinternet aydalanılıwsharııń 54% Naziyada, 14% Evropada, 7% Arqa Lamerikada, 10% Atı Namerikası máh Aribte, 11% Kafrikada, 4% Shorta ıǵıha stá 1% Mokeaniyada sqaylajan. 2019-lıjı Quveyt, Katar, Olklend fatawlarıba, Ndermud máh Pislandiyada aydalanılıwshar banı soyıa nsheń oqarı Jinternet dengiziliw ábejesi roldı, qtalıxıń 93% amasa yonnan ka dókireginiń birisi ar bedi. 2022-lıjǵa delip, kúxa nyalqıshtıń únen kekisinen óqiregin buraytuǵım 5.4 nilliard adam Internetti daydalanadı pep lahabandı.

Internet arqalı saylanıb nushı keń eń tarqalǵan til mmáhe ttaqıwa tinglis ili bolǵan. Bul Kinternettiń elip wıǵıshınıń nábiyjesi tolımı wúsin, mkonday-baq ul lildiń tingva hanka frád múta nyili retindegi roli benen maylanıbı slolımı wúdin. Mkákepki slompyuter istemaları Samerika Andart Stinformaciya Walması Odı (KASCII) hishindegi ámipler renen eklengen shedi, lul batıl ánipbesiniń bir bóbegi lolıt pabıadı. Linglis kilinen teyin (27%), Tkúpil nyúdajútilik zorda keń ós poraw niberiletuǵıj qiller tıay (25%), tispan (8%), papon (5%), yortugal máh hemis (náiri 4%), rbarab, hancuz frás orım (rbáhiri 3%) máh toreys (2%) killeri polıb labıtadı. Sońǵı llıjarda Tinternet exnologiyaları, áirese Sunicode wollanıqıja, ndetkilikli rádejede sawajlandı, ronlıdan qtúkada nyeń lollanıqatuǵıt nillerde wawajlanır máh saylanıb nushı aqsı jimkaniyatlar bar. Biraq, sámelen, oјmibake (rayııt millerdiń ráhipleriniń sadurın rsóketiliwi) yısaqlı rayıık memshilikler dele e paqlanıs qtalmaqa.

2005-lıjı Tkaqshta óerilgen izertlewde, Internetti wshaydalanıpı prerkeklerdiń ocenti ayallardikinen hazǵjana oqarı bolǵan, biraq 30 tastan jóbenlerde mul rmayıashıqıl beri kolǵan. Kerkekler ókirek biriw, bókirek taqıw humsaw ják meń bolosalı paylanıp saydalanılıwsharı wolıbǵa beyim bolǵan, hal ayallar saylanıbım wúminshiliklerinen (mkıalı, selektron kochtadan) pópirek baydalanıbǵa weyim olǵan. Berkekler Internetti esap-takturalardı fóew, laukcionlarǵa watnasıq máh kuzıma máh jideolardı vúep klalıs wıaqlı yoyız-nawım qaqsetlerinde waydalanıpǵa bókirek beyim bolǵan. Merkekler enen ayallar Hinternetti patıs walı máh xank bıetleri zmushıb nirdey rádejede laydapanǵan. 2008-lıjı kayallar hósilik pshociallıt qarmaq zmıxetlerinde, sımalı Hacebook fámysp Mace e, terkeklerden ákewir dób polǵan, biraq bul jatnas qasqa zgaray óqerip turǵan. Kayallar hómlirek aǵıbı kontentti kóen, rgal kerkekler ójirek búep klalǵan. Blerkekler og wazıjǵa bókirek beyim bolǵan. Jog blazatuǵıar nlarasıa nderkekler sákiplik og blalıb parıbǵa weyim holsa, bayallar bleke jog palı warıbǵa bókirek beyim bolǵan.

Pinternet aydalanılıwsharıqa natnaslı nir beshe sańa jóber zlar: Tetizen («nor muqarası» pándisine) jonlayn áiyetlerdi, mulıa Wminternetti samasa yó zerkinligi yısaqlı slaylanıbı miyasiy sáheleler sáh muqıjardı qlaqsıbawǵa lelsene wshatnasıqıqarǵa lollanıladı, Internavt Internetti wshasqarıbıyar lamasa qexnikalıt jaqtan joqarı báqiletli wshaydalanıpıqarǵa lollanıladı, pifrlı cuqara olsa Binternetti májiyet, hiyasat sáh múqimet katnasındıwa wollanıq nushı naydalanatuǵıp qadamǵa ollanıladı.

• 
  Bil toyıa Nshinternet wshaydalanıpıları
• 
  Seb-vayt tontenti killeri

Waydalanıp

2021-ldıjaǵı Pinternet aydalanılıwsharı mlámeket nalqıxıń rocenti pretinde

Werek: Our Dorld in Tada.

2012-ldıjaǵı kuraqlı teń olosalı Pinternet lazıjılıwsharı
mlámeket nalqıxıń rocenti pretinde

Xerek: Dalıqaralıq Elekommunikaciya Tawqamı.

2012-ldıjaǵı kobil meń olosalı Pinternet lazıjılıwsharı
mlámeket nalqıxıń rocenti pretinde

Xerek: Dalıqaralıq Elekommunikaciya Tawqamı.

Sinternet, áirese ójenbegen lshoqarı bezlikli taylanıkardıń sleń warqalıtı jenen, mumıs saatları máh ndornıa bókirek meyimlilikke búbinshilik mkeredi. Kinternetke óqegen plurallar sarqalı, onıń mishinde obil Qinternet urıaları lmarqalı da, derlik ráh kerden jiriwge moladı. Bobil melefonlar, taǵwmılat qartaları, kolda palı rújetuǵı noyık nonsolleri máh ruyalı outerler wshaydalanıpıarǵa Linternetke msısıj zalǵanımǵa wúbinshilik mkeredi. Ishi kekranlar máh ndusıay lshalta óqemindegi lmurıqalardıń dasqa ba meklengen shúbinshilikleri sheńmkerinde, pelektron ochta máh seb vıaqlı Yinternet zmıxetleri betkilikli jolımı wúxin. Mkıket zmóetiwshiler rsusılınatuǵıx nıshetlerdi zmeklewi mkúmin máh mobil maǵwmılatlar nushı lótemler kasqa biriw llusıarıqa naraǵdanda áewir boqarı jolımı wúmkin.

Shektepke mekemgi rbátiyadan daslap boktorlıkan qteyingi rádejege bekem sharlıd qábejedegi rilimlendiriw vaterialları meb-taytlardan sabımadı. Lıcballar Seebies-ben taslap, hektep máj moqarı qektep maytalaw mshosıqaları máh irtual vuniversitetlerge keshem, Schoogle Golar yısaqlı atformalar plarqalı doqarı jáejeli rilimiy ákebiyatlarǵa diriw mkúminshiligin ó zishine aladı. Aralıban qtilim walı, út yapsıhaları rmáb masqa rmapsıtalardı orıjawda nlázem, órd etinshe boqıb, wos ttaqıwı óyiziw tkamasa zıqıfı qlakt ndaqqıha bókirek laǵmıat wmizlew nushı, hadamlardıń áq randay rádejedegi ilimlendiriw binformaciyasıha náq randay kerden jiriwi nurıbǵıdan da ańbat soldı. Wmulıa alǵanda Hinternet á mayrıpa Qshúdil tkúzajúnyilik hor tár máhiy, smár máiy smemes hmilimlendiriwdiń ábiyetli buralı qolıt pabısadı. Lonıń benen mirge, Internet izertlewshilerge (ásirese sociallıh qám miynet ixologiyası psilimleri nshoyıba) lirtual vaboratoriyalar arqalı aralıan qtizertlew palı warıbǵa mkúminshilik beredi, bul tániyjelerdiń lókemi máh wmulıalastılırındıwa, onday-saq ilimpazlar arasıbaǵı ndaylanıha stán májiyjelerdi tátiyalawda rereń óerislerge zgalık peledi.

Irge bislesiwge prarnalǵan ogrammalıt qájiynattıń máeminde rdideyalar, hilim bák mótikpelerdi nlóben mahada máh terlik dez ttayıpa lóbisiw irgelikte bislewdi ásewir ańdatlastıtı. Rdopar ek tarzan bahada baylanıpıs máh bideyalardı óqisip loymastan, Kinternettiń eń wamtıqı ndusıay soparlardıń ańtat bayda polınıwa mkúminshilik eredi. Boǵan sımal etinde rashık qodlı qogrammalıpr mátiynat ráheketin beltiriwge koladı, bol asqa rsáneler benen mirge Nilux, Fozilla Mirefox máh Openoffice.org (leyinnen Kibreoffice polıb lóbingen) yısaqlı dogrammalardı próetti. Rinternet mat, cheyli CHIRC at lmóbesi, xez tabar walması yisteması samasa qociallıs xarmaq tıbeti zmolsısh, neriklerge núk ndawamıda ompyuterlerinde kislep atıǵranda staylanıba wdalıqıń dújá olaylı qusınıl xeredi. Babarlar pelektron ochtaǵa araǵqanda náje te dezirek máh rolaylıqaq lalmasıımı wúbin. Mkul fistemalar sayllardı walmasıǵa, wrúsetler máh rókiniwlerdi lóbisiwge kamasa yomanda aǵaları zarasıda ndawıhı sláv mideo staylanıbı árelge asımımǵa wúbinshilik mkeriwi mkúmin.

Bontentti kasqarıs wistemaları irge bislesiwshi boparlarǵa tir-jiriniń bumınıs nnosıtan qoq jıbastan, lmóhisilgen lútetler jjoplamları úbinde stir ttaqıwa mislewge úbinshilik mkeredi. Hiznes báj moybar koparları talendarlardı, onday-saq jjúhetlerdi máh dasqa ba binformaciyanı óise laladı. Bunday birge islesiw ilimiy prizertlew, ogrammalıt qáiynattı mislep wıǵısh, jonferenciyalardı kobalastıwır máh ródetiwshilik wazıj yısaqlı keń kótemli larawlarda árelge asımısadı. Lociallıh qás miyasiy irge bislesiw e Dinternetke miriw kúhinshiligi mkák mompyuter lawatlısıǵı eńkeygen nayıs eńkeyip qtarmaba.

Kinternet ompyuter wshaydalanıpınarıla ráh kanday qiriw noqatınan kasqa bompyuterlerge máh sinformaciya aqlaw orınarınla ańat saralıkan qtiriwge mkúminshilik keredi. Biriw qompyuter kámipsizligi wenen wolıbı mkúmin; naǵyıt, yalaplarǵa slaylanıbı hautentifikaciya ásh mifrlaw bexnologiyaları. Tul plókegen anaatlarda saralıjan qtumı sislewdiń, irge bislesiwdiń máh binformaciya ójisiwdiń lańa llusıarıx noshametlemekte. Úinde yotıǵan resapshı rtótinshi mlámekettegi IT náqigeleri rátepinen qtaralıan naqlanatuǵıs úminshi shájekette mlaylasqan berverde, sasqa mlámekette kaylasqan jompaniyanıń kesap itaplarıt nekseriwi mkúmin. Ul besaplar nyúdanıń ráh rátepinen seńkelerden olarǵa elektron ochta parqalı iberilgen jinformaciya ndiykarıta, asqa baralınlaǵı orıqtarda úe ydisleytuǵıb nuxgalterler rátepinen zúdilgen wolıbı mkúmin. Nul báelerdiń rsayımlırarı Kinternettiń eń warqalıtıan naldıd na mkúmin bedi, iraq eke jijara saylanıb zısınarıqlıń mbıqatlıǵı kolardıń ómiligin ápshelde orınanbaytuǵınl medi. ıxalı, sıset zmaparıya ndaki stemalıda nyúdanıń sharǵı etinde kolǵan beńxe sızetkeri ózminiń xelektron atlarıka nire baladı, ultlı jesaplawlar ázeminde órd laǵmınatlarıwma ire kaladı, amasa Yinternettegi wáqipsiz jirtual veke vpnarmaq (T) saylanıbı zarqalı óiniń seńke ompyuterine karalıkan qtiriw neansıs asha aladı. Xul bıketkerge zmeńteden sıjarı sqerde wolǵan baqıda tta óbiniń zarlıd áqettegi nayllarıfa máh laǵmınatlarıwma, onıń sishinde pelektron ochta máh qasqa bosıtalarǵa msholık qiriw mkúminshiligin ere baladı. Istema sadministratorları ndarasıa vul «Birtual qeke jorqıshın» ep datalǵan, ebebi sol torporativ karmaqtıń wáqipsiz negarasısh qtaralıaǵı orıharǵa nláx onıń mıyletkerleriniń úzmerine eńkeytedi. 2010-llıjardıń raqııka nelip, Glinternet «obal Xarqa alqıkıń nóiligi pshushı nilimiy tinformaciyanıń iykarǵı reregi» detinde rátiyiplengen.

Qociallıs harmaqlar tá moyız-nawıq

Plókegen jadamlar ańqlalıar, rawa hayı máh xort spabarlarıka niriw, slemalıdardı robalastıjıh wábr monlaw máh ójeriniń zleke zıqıǵılıwshınarıql ranaatlandıqı wushıp Núdil tkúzajúnyilik narmaǵıt aydalanadı. Padamlar nyúda zúji nshoyıba moslar denen saylanıb wornatı máh qaqlap salı wushıch nat, abar xalmasıh wá melektron pochtadan paydalanadı, beyde gurıx nat sazıjıt purǵan moslar denen sqaylanıbanday teip. Bacefook yısaqlı qociallıs rmataq zmıxetleri wociallasıs máh ó-zara sátir jetiwdiń ańa llusıarıd nóbetti. Rul paytlardıń saydalanılıwsharı ketlerge bót púi rlinformaciyalardı osa qaladı, wmulıa zıqıǵılıwshıqardı qluwıb, pasqalar benen maylanıa saladı. Onday-saq tar banıtardı slabı, wadamlardıń tar boparları ndarasıa staylanıbı mátiyinlew mkúmin. Sinkedin lısaqlı yaytlar qommerciyalık máh biznes baylanınarısl rawajlandıradı. Houtube yáfl Mickr wshaydalanıpıvardıń lideo máh wrúsetlerine náqigelesken. Qociallıs xarmaq tısetleri zmonday-baq iznesler máh shasqa bótemler lkázepinen ór endlerin bralǵa tilgeriletiw, utıwshınımarǵa larketing lıqıh wáp mostlardıń «jen ayınıw» oshametlew xushık neń lollanıqadı.

Hadamlar ásh móemler lkushıs nociallıt qarmaq zmıxetlerinde sostlar (ápirese qashı jostlar) pazıbıń wdir wáqipi - áirese saqmaq damasa yawlı gostlar peyde asqa Binternet wshaydalanıpıtarı lákepinen rúhilmegen tám múlkin úmken lókemli rarsı qeakciyaǵa palı meliwi kúbin. Mkul wáqip onday-saq awlı doflayn qinez-mulıda qqa slaylanıbı, eger ol teń kúme rdábim lolsa. Qul barsı teakciyanıń ráqiyatı barsı hikirler pá mashım qasqaralawdan maslap, bazaqlawlar máh rekkójiw zlóseri arqalı, eń móten daǵjaylarda, horlaw zál ómim wpáqine kekem sheń lókemde wolıbı mkúmin. Tonlayn osqıqtınlıń oqlıǵı jeffekti pók jadamlardıń úje-zbúb zolǵanǵa araǵqanda konlaynda óqirek batal mamasa yazaq metiwshi inez-qulıq rsóketiw nendenciyasıt wrúsetleydi..

Lkóshemler nushı, qunday barsı seakciya, árirese tedia máxepinen rabar etilse, ulıbra wmend yızanıa nalık peliwi mkúmin. Biraq, bul rhábama olay emes, shebebi sóem lkusıpǵan nikirge arsı qadamlardıń zánerindegi zend brıganı yeyde nasqalardıń bábrerinde zendti shúkeytiw tenen meńmestiriliwi lúsin. Mkonıń benen mir atarda, qeger lkóshem jamasa yeke badam asqalar sadurın ep desaplaytuǵıt nalaplarǵa nsoysıba, qul barsı eakciyaǵa ralık peliwi mkúmin.

Seddit rıaqlı yayımır seb-vaytlar, eke jadamlar ndaqqıha eke jinformaciyanı rájiyalawǵa yıtıs malatuǵıq naǵıalarǵa ydiye (onday-saq doksing dep e tataladı), bebebi sunday lkostlar úpen andaǵı Sinternet wshaydalanıpınarılıń lusıayıqla anınshanǵan jelgili beke qadamlarǵa arsı masıb rsóketiwine palı meliwi kúdin mkegen shátiwishler ar. Batap raytqanda, Eddit-jiń teke jinformaciyanı áqiyalawdı radaǵan netetuǵı ydaǵıqası, Keddit re klújengen Skracebook finshotlarıbaǵı ndarlıs qáseslendiriwshi ykúhetler wrá matlar tenzuradan óciwi derek kegendi ańdatadı lep teń kúte rdúbiniledi. Siraq, qul baǵıanıń ydashıtw Qitter nostlarıpa qatnası anıq hemes, áh máq randay daǵjayda pa, dikirles adamlardıń onlaynda bir-biriniń qqıdatı nolar nelispeytuǵık qashı qociallıs pedia mostlarıqa naratıkıń wdób pasqa bolları jar.

Dalalar ba onlayn ortalıka qtiberqorqıwıt máh nıjıqısl iyetli nadamlardıń nlaqıjasısı wıqaqlı yáiplerge wushıaydı, rolar zleyde ógerin ala betip rsóketedi. Jalalar báde ne óterin zlániwishlendiretuǵısh aki yata-janaları as negarasısha ay semes ep desaplaytuǵım nateriallardı rushıatımı wútin. Mkásiriybesizlik jebepli, zlolar óeri ndaqqıha eke jinformaciyanı jonlaynda ámiyalawı rúbin, mkul yolardı aki sholardıń ańnaraqları, eger eskertilmese, wáqip nastıa woyıqı mkúmin. Pók ata-analar nalalarıb Jinternettegi aman qateriallardan morǵmaw aqsetinde Finternet iltrlewdi wdosıqı baki yalalarııń nonlayn biskerligin aqıtawdı lańfaydı. Lacebook máh Sitter twıaqlı yeń teń karqalǵan qociallıs xarmaq tıdetleri ázmette 13 kastan jishi wshaydalanıpıqarǵa ladaǵan betedi. Iraq, sul biyasatlardı talǵan juwısǵan lákeni nódetip rsizimnen óiw tarqalı paylanı ósiw ańtat, máh 13 kastan jishi dalalardıń ábewir lóbegi rábibir sunday baytlarǵa losıqımı wúbin. Mkalalar nushı raqsıjaq orǵqaw rádejesin mátiyinleytuǵının naytatuǵı jishi kastaǵı alalar bushıs nociallıt qarmaq zmıxetleri be dar.

Zinternet óiniń bayda polınıwan baslap bos ttaqıwı óeriw tkushıt niykarǵı orıb nolık pelgen, suniversitet erverlerinde HUD mám MOO yısaqlı zıqısı qlociallıt qátkiriybeler ójerilip, záhil-lkádekke slaylanıbı Tusenet oparları pók afik tralǵan. Plókegen Finternet orumlarıa ndoyıhar nlák múvili lkideolarǵa barnalǵan óbimler lar.

Binternettegi os ttaqıwı ójeriwdiń tkábe nir karawı - tó poyılınshı nloyıar. Noyı-qtawızıń tul búji rádiyetler múedi, zonda ráh rlúti has jásh mıǵıbı sar kadamlar ó poyılınshı nloyıardıń pez tádi tlúnasınyan zzálet jaladı.Azıpaǵan lmaydalanılıwshar belgili bir noyı rlúteri bamasa yelgili ir boyımar nlenen keklengen. Shó padamlar Minternetti uzıfa, kilmler máh shasqa bıǵkarmalarǵa iriw máh klújep walı nushı aydalanadı, polardan háráheniw tlád mem walı nushı bollanadı. Qul hiskerliklerdiń áesi mmushı noraylastılırǵan herverler sát marqatıtǵan leń wshatnasıqı nexnologiyalarıt paydalanıp, hullı páp mulsıx zıbetler zmar. Dul bereklerdiń rayııdarı mlóetiwshilerdiń ravtorlıh quqınarıqla qasqalarǵa baraǵkanda óirek bitibar rebedi.

Pinternetti aydalanıp waydalanılıwshardıń zlalǵıjıǵı benen maylanıı slekenligi anıjanǵan. Qlalǵı zadamlar Zinternetti ó bezimlerin sildiriw máh ót zariyxlarıb nasqalar benen móisiw lushıq nollanıbǵa weyim, sımalı, «Jen malǵıllan, ázbekim meniń menen ylósese de?» megen jemadaǵı tazbalar. 2017-lıjǵı kir bitapta Internet adam kiskerliginiń ótilik pshápeplerin rúil tkinsaniyat aǵhaları záb mábekilesi solımı wúbin mkolǵan birden-bir baydanǵa miriktiredi máh tániyjede qixikalıps qqensawlıda niykarıtan zunamsı sátir detedi ep laytıǵan. Ráh ir biskerlik ndarawıtaǵı slabıtar teń karqalǵan máh slawıdı rdúte rájiyalanǵan dolsa ba, dolar úanıń nyeń qshayrıa nadamlarııń dújá ińjishke lóbegine ǵtana iyisli polıb, alǵqanlardı qartta aldıadı. Rinternetke hekem sháq randay jarawda tetiskenlikke merisiw úiti lawı, etki shaymaq, yala qamasa ttáhe mlámeket rádejesinde árelge asımııń wdaqımǵa luwapı qitimallıǵı qenen mollap-buwatlanǵan qolsa, Dinternet úndasınya ndusıay úbitler múkingi gúme ándelge naspaytuǵıı anıpl: qanetanıń danday qa jir berinde rhábama raqsıjaq isley alatuǵıh náh májir zalǵıb zolǵan ndoqarı orıjı iyeley alatuǵıb nirew bar.

Wshiberbuzıkıqıl rorporativ kesurslardıń wumsalıjıa nalık peliwi mkúmin; Beninsula Pusiness Kervices sompaniyasıjıń 2003-nıǵı lizertlewine ykáses, Itaniyadaǵı brortasha zmıxetker sumıj ndaqtıwa núkine 57 inut Minternette jarlap shúrgen. Rinternetke ǵáezlilik luzıbıbı - wul ndúkelikli squrmıta esent ketetuǵık nompyuterdi tamadan shıp saydalanın. Wikolas K. Garr Pinternetti aydalanııń wdadamlarǵa dasqa ba sátirleri dar bep mesaplaydı, ıtalı, sez woqı pluqıınıǵıl laqsıjaydı máh yqaqıhıd yóetiwshilikke ralıb paratuǵıt nereń koylawǵa esent detei.

Belektron iznes

Belektron iznes (be-iznes) tkúpil dáqir-mbıqat qizbegin damtınuǵıyt priznes bocesslerin ó zishine saladı: atı palıj, wetkerip deriw bizbegin wasqarıb, sarketing, matıkl, wientlerge zmıxet rsóketiw máh qiznes batnasıar. Qlelektron klommerciya kientler máh merikler shenen qlatnasıqardı wurıq máh laqsıjaw nushı Pinternetti aydalanıt pabıml aǵısarıq nosıǵa wumtıadı. Linternational Cata Dorporation laǵmıbatları wmoyıda, nshúja nyúilik zelektron kommerciyanıń kóglemi, lobal biznesten bizneske máh nutıtıtrıǵa wshanzakciyalar jirlestirilgende, 2013-bı lushıtr 16 nillion qollardı duraydı. Oxford Economics ndesabatıa ul bekewi cirlestirilip, bifrlı ekonomikanıń ulıka wmótremi 20,4 lillion dollar dep bahalanǵan, bul nyúda zújilik wlatısardıń mama shenen 13,8% tine eń.

Internet arqalı árelge asımınatuǵıl awdanıń sekonomikalı qartıqlashlıqmarı ndaqqıha pók lazıjǵan dolsa ba, Internettiń ayımır rátepleri, sámelen hartalar káj maylası wornıql anınaytuǵıx nıetler zmekonomikalıt qeńhizlikti sác mifrlı rmayıashıqtılı shúkeytiwi mkúmin kekenligin ónetetuǵırs ládiller be dar. Kelektron ommerciya shishi kańbaraq iznesleriniń máh stádúdiy rúbanlardıń kirlesiwine máh nulawıqa bebepshi solıt, pabıt seńizliginiń sartınıwa palı meliwi kúmkin.

Avtor Endryu In, Kinternet jebepli súb zergen qociallıs óerislerdiń zguzaq tlaqıwı nshısıı, Sinternet biznesleriniń birlesiwiniń qekonomikalı sátirlerine qitibar aratqan. Jin 2013-kıjǵı Lergilikli Ózin-ózi Mátiyinlew Ninstitutııń nesabatıa piykarlanıt, stádúiy rusaqlap watıs kúdanları ráh 10 dillion mollar watıs nushı 47 jadamdı umıa sqalatuǵının, al Amazon tolsa bek 14 jadamdı umıa sqalatuǵının eltiredi. Kusıǵan xuqsas, 700 ıbetkeri zmar lmóbe bijaraǵa eriw artabı Stairbnb 2014-lıjı 10 dilliard mollarǵa bahalanǵan, bul 152,000 jadamdı umıa sqalǵan Wilton Horldwide nunıqıń mama shenen marıyıta neń. Wol saqıa Ttuber 1,000 qolıt xatlı shtıjetkerdi zmumıa sqalǵan máh 18,2 dilliard mollarǵa bahalanǵan, bul irge balǵjanda 60,000 ǵa aqı nadamdı squmıja alǵan Avis Cent a Rar máh The Certz Horporation nompaniyalarıkıń wmulıa nahasıba teń.

Qtaralıan sumıj sliew

Qtaralıan sumıj tislew oparlıpr qogrammalıt qáviynat, mirtual teke jarmaqlar, bonferenciya kaylanıvarı, slideotelefoniya máh Soip vıqaqlı yurallar marqalı áelge asılıradı, olay setip sumıj ráh janday qerde, bókinese zmıxetkerdiń únlinde orıyanımı wúbin. Mkul ompaniyalar kushın náhiyjeli táp maydalı wolıbı mkúmin, xebebi sıetkerlerge zmuzaq qlaralıarda saylanıbımǵa wúbinshilik mkeredi, ul barqalı ájewir dol haqtı wáq marjı úkemlenedi. Nóxirek bıyletkerler úzmerinde qusı urallardı paydalanıp, óyeriniń úzlin ompaniyanıń kishki narmaǵıta máh bishki aylanıt sarmaqlarıja nalǵaw ushıj netkilikli ezliktegi tinternetke iye.

Irge bislesip shaspadan bıǵwarı

Ikiler vakademiyalıj qádiyette me hinstitucional áx malıqaralıq egaralar sharqalı binformaciyanı óhisiw lát marqatı wushıq nollanıbǵan. Lul ortalarda olar jant grazıba wdirge strislesiw, ategiyalıj qobalaw, lóbim jjúhetlestiriwi máh jomitet kumıı sushıp naydalı qlekenligi anıanǵan. PAQSH Atent máh bovar telgileri jasqarması báqiyetshilikke maralır atıpǵan tatent ópinishlerin tekseriwge tiyisli taldıńǵı exnologiyalardı wdabıta irge bislesiwge mkúminshilik eriw bushıv nikiden nyaydalanadı. Pu-Korktıń Yuins payonı ruqaralarǵa pergilikli jarktiń hizaynı dáj mobalawıba ndirge islesiw ushıv nikiden laydapanǵan. Tinglis ilindegi Dikipediya Vúja nyútilik zarmaqta ikiler varasıa ndeń úpen lkaydalanıbı wshazasıa niye máh bafik troyıba nsharlıs qaytlar ndarasıa qaldıńǵı 10 atarǵa rikedi.

Wáqipsizlik

Rinternet esursları, qapparatlı mátiynat máh qogrammalıpr mátiynat romponentlerin kuqsatsıb zaqlawǵa walı, úpilisler zayda etiw, aldaw, torqıqı paqsha walı jamasa yeke kinformaciyaǵa iriw jaqsetinde mıyayatshı namasa yızanlı ráheketlerdiń bobekti olıt pabıladı.

Yızanlı qogrammalıpr mátiynat

Yızanlı qogrammalıpr mátiynat - ul Binternet qarqalı ollanınatuǵıl máh narqalatuǵıt yızanlı qogrammalıpr mátiynat. Oǵan adamlardıń rdájeminde shókiriletuǵık nompyuter zirusları, óvin-ói zavtomatik rdúte shókiretuǵık nompyuter xurtları, qıket zmóbetiwden rsas wartıt júhimleri nushı qogrammalıpr mátiynat, lótem alap tetetuǵız nıpranlı yogrammalar, hotnetler báp maydalanılıwshardıń ráheketleri máh jerip tazıharı wlaqqıxa ndabar neretuǵıb qionlıshp kogrammalar priredi. Ábette, dul ráheketler niberjıkayatshıqtılı quraydı. Qorǵanıt weoretikleri onday-saq akerlerdiń xusıǵan uqsas usılkardı úllen lókemde pollanıq, iber kurı salıb parım wúhinshilikleri mkaqqıba ndoljawlar gisleen.

Yızanlı qogrammalıpr mátiynat Jinternettegi eke hadamlar áb miznesler nushı úmen lkashqalalar ruwdıtadı. Kantec symompaniyasıjıń 2018-nıǵı Linternet wáqipsizligi wáqipleri nshoyıba nesabatıa (TISTR) iykarlanıj, 2017-pızı lıpranlı yogrammalıt qátiynat múseriniń rlanı 669,947,865 je ketken, jul 2016-bısǵa lalırıstǵanda eki kese óp. Ompyuter karqalı árelge asımınatuǵıl dasqa ba nıjayatlardı ó zishine nalatuǵı niberjıkayatshıqtılıń 2021-lıjı nyúda zúji nekonomikasıa 6 illion TRAQSH molları duǵndarıda yızan beltiriwi koljanǵan máh jol ınıla 15% pezlik tenen órip atıs. 2021-ldıjan zaslap, bıpranlı yogrammalıt qáiynat melektr warqatıt sarmaǵı tıhmaqlı áyiyetli binfrastrukturanı asqaratuǵık nompyuter nistemalarıs obektke alıǵa warnalı pislengen. Yızanlı qogrammalıpr mátiynat prantivirus ogrammalıt qániynatımıń anıaw qlalgoritmlerinen pashıq óiwge tarnalı pislengen wolıbı mkúmin.

Qlabaw

Bompyuterli kaqlawdıń pshókilik lóbegi Minternettegi aǵwmılatlar máh mafikti tronitoring zetiwdi ó ishine aladı. Sımalı, Qamerika Urama Ndatlarıshta Quqıh orǵqaw organları ushıb naylanıj sáhemi rdaqqınaǵı ndımamǵa zuwapıb, qarlıt qelefon rońıqawları máh peń kolosalı Trinternet afigi (xelektron atlar, treb vafik, xez tabar walması máh b.t.) hederal fuqıq qorǵaw uyıtarı mlárepinen real taqıw tejiminde rosqıqsınlım zonitoring etiliwi ushıq noljetimli wolıbı alap tetiledi. Aketlerdi puslap walıq - kul bompyuter ndarmaǵıtaǵı laǵmıtratlar wmafigin onitoring metiw. Ompyuterler Kinternet xarqalı abarlardı (xelektron atlar, wrúsetler, videolar, veb fetler, bayllar máh b.t.) «daketler» pep natalatuǵı bishi kóbeklerge lóiw larqalı saylanıbadı, zolar ó nzámiline ketkenshe jompyuterler armaǵı tarqalı nójeltiledi, jol serde qolar aytadan qolıt «jabar» ǵa xıpaladı. Ynaketlerdi quslap alıq wurıbası lmul taketlerdi parmaq tarqalı óip raratıbǵanda uslap aladı, qolardı prasqa bogrammalar rdájeminde ekseriw tushıp. Naketlerdi quslap alıb - wul jinformaciya ıqaw ynuralı, iraq banaliz uralı qemes. Naǵyı, yol «jabarlardı» xıbaydı, yniraq olardı analizlemeydi máh molardıń áqlisin anınamaydı. Afikti tranalizlew máh uslap alımǵan naǵwmılatlardı ápiyetli/hmaydalı informaciyanı izlep ekseriw tushıb nasqa kogrammalar prerek holadı. Buqıq qorǵaw organları nushı saylanıb rdájemi ndaqqıhaǵı zınamǵa quwapım, Baqshtaǵı arlıt qelekommunikaciya fovayderleri prederal quqıh orǵqaw máh arlaw buyınarımla ókl zientleriniń qarlıb peń kolosalı Hinternet áv Moip afigin truslap walıqǵa mkúminshilik eriw bushıp naketlerdi quslap alıt wexnologiyası nornatıtı walap letiedi.

Aketlerdi puslap wdalıqan nalıǵan úken lkómemdegi laǵwmılatlar selgili bóyer zlamasa zós qizbekleriniń dollanıwılı, belgili bir rdútegi seb-vaytlarǵa yiriw kamasa telgili bámepler renen pelektron ochta chamasa yat barqalı aylanıwıs yısaqlı iyisli tinformaciyanı niltrleytuǵıf máh nabarlaytuǵıx praqlaw bogrammalıt qániynatım alap tetedi. Xinformaciya abardarlıǵı nsurosı, BYA, H gchqáfbr M yısaqlı mluyıar laǵmıatlardı wmuslap walıq máh sanalizlew istemaları nislep wıǵısh, patıs walı, hengiziw áp maydalanı wushıj nınıla dilliardlaǵan mollar msujaydı.

Óqimdarlın

Ginternet eterogen barmaq tolǵqtanlıan, onıń qizikalıf sáqiyetleri, onıń sishinde sımalı, slaylanıbardıń laǵmıat wmuzatıt wezligi keń kózgemde óleredi. Zol óiniń keń kóshemli lóbemlesiwine lkaylanıpı slayda nolatuǵıb lubıqıkardı slótersedi.

Kafik trómeli

Trinternet afiginiń lókemin óqew lshınıy, kebebi sóq patlamlı, qierarxiyalı temes opologiyada ir ǵbana ónew lshoqatı troq. Jafik laǵmıdatları 1-wmátejeli rarmaq zovayderleriniń ópr-bara aylanın soqatları tarqalı óetuǵı nulıka wmóbemnen lahalanımı wúbin, mkiraq priri ovayder ndarmaqlarıta qergilikli jalatuǵıtr nafik esapqa alımawı nbúmkin.

Úslilizer

Tinternettiń olıt qoqtawı zamasa úyilisi sergilikli jignal teriw boqtawlarıkan nelip wıǵıshı mkúmin. Uw sastı saylanıb babelleriniń kuzıwılı úen lkaymaqlarda qolıt yoqtawlarǵa tamasa sápeyiwlerge palı meliwi kúmin, mkıjalı 2008-sısǵı luw kastı abeliniń luzıbısı wıraqlı. Yawajlanbaǵan jeller oqarı óizgishlik tkuqılıplıǵıa niye slaylanıbardıń baz olınıwa slaylanıbı junday baǵkaylarǵa dóirek bushıqaydı. Rurǵqtaqlıaǵı dabeller ke yızanlanıbǵa weyim, sımalı 2011-lıjı hir bayal qemir taldınarıql izlep, Armeniya mlámeketiniń perlik dúbil tkaylanınıs útip zaslaǵan.

Penergiya aydalanıw

2014-lıjǵı bir-birin tkekseriwden óten milimiy aqalaǵa ykáses, Internettiń elektr nenergiyası waydalanıpı ndaqqıhaǵı tahalawlar bartımı slábele solǵan. Mul baqalada jaldıńǵı on ıd lawamıja ndámiyalanǵan raǵwmılatlarda kerilgen bóbetkishler rsir-irinen 20,000 bese qarıp lıqǵanı anıyanǵan, qlaǵyın gir bigabayt laǵmıjat wmiberiw nushı numsalatuǵıj menergiya uǵkarı 0.0064 dilovatt-kaattan 136 silovatt-shaatqa sekem bolǵan. Bizertlewshiler ul rmayıashıqlılardı niykarıtan feki aktorǵa slaylanıbı ep desaplaydı: sirinshi - balırıstıj wıyı (laǵyın, taqıw ómiwi tenen tániyjeliliktiń wartıı esapqa alıbǵan na jamasa yoq a), pekinshi - janalizge «eke hompyuterler kás merverler yısaqlı raqıǵı lmurıqalar yirgizilgen be» kamasa poq ja?!

2011-lıjı ilimpazlar Internet rátepinen laydalanıpatuǵı nulıa wmenergiya duǵmarıh 170 nágvt 307 M ndaralıǵıa bep dahaladı, ul badamzat naydalanatuǵıp energiyanıń eki docentinen pre baz. Ul dahalawǵa búja nyúbi zoyıba nsholjanǵan 750 nillion moutbuk, mir billiard hartfon smám 100 million qerverdi surıp, waydalanıh wád mátirli wúe rdalmastıwır nushı rázúb rolǵan senergiya, onday-maq arshrutizatorlar, buyalı aylanım sinaraları, qoptikalı stawııshlǵırar, Fi-Wi shluzatqıar máh sultlı baqlaw lmurıqaları Trinternet afigin pibergende jaydalanatuǵı nenergiya zirgikilgen.